همان طور که اشاره شد، تنافی محتوای خطبه ٢٢٨ با دیگر کلمات امام علی†، مهم‌ترین دلیل شارحان شیعی در اعتراض به دیدگاه ابن ابی‌الحدید بود. آنان بر این باور بودند که تعابیر به کار رفته در خطبه ٢٢٨ با دیگر سخنان امام† در تضادّ است و به همین دلیل، اوصاف ذکر شده نمی‌تواند در شأن خلیفه دوم باشد.[١] از این رو، شایسته است که با بررسی محتوای خطبه و مقایسه آن با دیگر آموزه‌های علوی، درستی یا نادرستی این گفته را تبیین نماییم.

اما قبل از هر چیز، باید خاطر نشان کرد که خطبه نام برده ـ چنان که در بررسی مصادر خطبه خواهد آمد ـ انشای علی† نبوده و ابتدائاً توسط ایشان ایراد نشده است. از این رو، این استبعاد که اوصاف یاد شده با دیگر کلمات امام† ناسازگار است، از اساس، جایگاهی ندارد، اگر از این نکته صرف نظر کنیم و جملات پیش گفته را با دیگر سخنان امام علی† بسنجیم، به این نتیجه می‌رسیم که جملات بیان شده با دیگر گفتار امام† در باره خلیفه دوم کاملاً ناهمگون است؛ زیرا چگونه می‌توان پذیرفت که علی†، عمر را «بر پا دارندۀ سنت پیامبر»[٢] خوانده باشد، در حالی که تاریخ نمونه‌های بسیاری را از مخالفت آشکار وی با سنت پیامبرˆ حکایت کرده است![٣] چگونه می‌توان پذیرفت که عمر «با جامه‌ای پاك و كم‌عیب از دنیا رفته باشد»[٤]

[١]. پیام امام امیرالمومنین†، ج٨، ص٤٦٥.

[٢]. نهج البلاغه (ترجمه دشتی)، خطبه ٢٢٨. وی در کتاب روش تحقیق در نهج البلاغه نیز به این موضوع پرداخته و همین سخنان را تکرار کرده است.

[٣]. پرتوی از نهج البلاغه، ج٣، ص٧٤٤.

[٤]. شرح نهج البلاغه(عبده)، ص٢٤٩.