مرحوم شهرستانی نقل می‌كند كه در نسخه خطّی سید رضیŠ ـ كه دخترش خدمت عموی بزرگوار، سید مرتضی آن را می‌آموخت ـ نام سلمان فارسی در ابتدای این خطبه نوشته شده بود. و همین درست است؛ زیرا با بررسی دیگر خطبه‌های نهج البلاغه، و شناخت تفكّرات امام† و بررسی صحیح زندگانی یاران امام† این حقیقت روشن می‌شود كه شخص یاد شده باید سلمان فارسی یا مالك اشتر باشد و دیگر احتمالاتی كه داده شده است با عصمت و اعتقادات امام† سازگار نیست.[١]

لکن محمد مهدی جعفری با استناد به تاریخ الطبری، دیدگاه ابن ابی الحدید را پذیرفته و به صراحت گفته است:

از همه حدس و گمان‌ها که بگذریم، ما در تاریخ طبری با جریانی بر می‌خوریم که جای هیچ شکیّ باقی نمی‌گذارد که شخص موصوف در این گفتار عمر بن خطاب است و نه هیچ کس دیگری.[٢]

همچنین محمد عبده معتقد است که منظور از عبارت کنایی «فلان»، خلیفه دوم عمر بن خطاب بوده است.[٣] گفتنی است كه برخی دیگر از شارحان نهج البلاغه ـ که بیشتر از مفسّران کهن نهج البلاغه بوده‌اند، در شرح این خطبه سکوت کرده و توضیح خاصی ارائه نکرده‌اند.[٤]

[١]. شایان ذکر است که خطبه شقشقیه به لحاظ سند و استناد به امیرالمومنین† دارای پیشینه‌ای کهن و معتبر است و بر خلاف گمان بعضی، انتساب آن به حضرت قابل خدشه نيست. (ر.ک: شکوه مولا (نگاهی دیگر به خطبه شقشقیه)، ص٢٧ـ٥٢).

[٢]. مصباح السالکین، ج٤، ص٩٨. البته این نظر در میان اهل سنت رونق بیشتری دارد و بسیاری از عالمان اهل سنت به این قول متمایل شده‌اند؛ چنان‌که گفته‌اند: «و قد حذف الشريف صاحب النهج حفظاً لمذهبه لفظ (أبی بكر أو عمر) وأثبت بدله (فلان) و لهذا الابهام اختلف الشراح فقال البعض هو أبو بكر و البعض عمر و رجّح الأكثر الأول و هو الأظهر». (تأملات فی کتاب نهج البلاغة، ج١، ص١٠ و نیز ر.ک: مجموعه مؤلفات (الشیعة و السنة)، ج٤، ص١٣٥؛ العواصم من القواصم، ج١، ص٢٧٥).

[٣]. منهاج ‌البراعة فی ‌شرح ‌نهج‌ البلاغة، ج١٤، ص٣٧٣.

[٤]. همان، ص٣٧٤.