اندیشه‌وران مسلمان دغدغه مهمی در کشف و شناسایی مراد و مقصود معصوم داشته و دارند و می‌دانند که دستیابی به زلال نصوص دینی بدون ارزیابی سندی و محتوایی میسّر نیست و استفاده قانونمند از سنت (که در قالب هزاران حدیث در کتب متعدد روایی به ما گزارش شده است) مانند هر پدیده دیگری نیاز دارد تا شرایط موجود و موانع مفقود باشد؛ یعنی حدیث‌پژوه برای فهم درست حدیث باید شرایطی را لحاظ نماید و موانع خنثاگر آن شرایط را برطرف سازد؛ به دیگر سخن، هر دین‌شناس و حدیث‌پژوهی که درصدد بهره‌گیری از آموزه‌های بلند پیامبرˆ و اهل بیت عصمت و طهارت: بر می‌آید، نسبت به فهم صحیح روایات، دو مرحله را باید پشت سر گذارد: روش‌شناسی فهم احادیث
و آسیب‌شناسی فهم آن. وی در مرحله نخست، به فراهم‌سازی مقتضیات و شرایط ایجابی فهم درست حدیث توجه می‌کند و در مرحله دوم، پس از شناسایی آفات و موانع فهم حدیث، در پی زدودن
آنها برمی‌آید.

یکی از این آفات حدیث، آفتِ «تصحیف» است که به متن و سند حدیث آسیب می‌رساند و به این نوع حدیث «مُصحَّف» گویند. احتمال راهیابی تصحیف در هر متنی امری بدیهی است؛ روایات نیز از
این امر مستثنا نیستند. روشن است که اندک تغییر در حرکات، حروف، کلمات و عبارات، فهم مقصود صاحب سخن را با مشکل مواجه خواهد کرد و یا موجب انحراف در فهم آن خواهد شد؛ از این رو، برای فقیهان و محدّثان، شناخت احادیث محرَّف و مصحَّف ضروری است؛ گرچه تصحیف‌شناسی فنی بسیار سخت، پر مخاطره و عظیم است که تنها عالمان تیزبین، حاذق و نقادند که سنگینی این بار را بر دوش می‌کشند.[١]

[١] استادیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی.