علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٤ - آفت تصحیف در روایات و راهکارهای شناسایی آن
همین نکته زمینه قیودی است که بعضاً در عمل به خبر واحد ثقه آوردهاند. آنچه تحت عنوان عدم وجود ظن، بر خلاف حجیت خبر واحد گفته شده است، در پی تعیین همین سیره عقلایی است. در این سیره حتی اخبار ثقه دارای موقف عملی، اگر مبتنی بر مطالب جدا ناسازگار با اندیشهها و آموزههای عرفی باشد، به آنها اکتفا نمیشود. اعراض اصحاب نیز سبب بیاعتمادی به خبر ثقه میشود و به تعبیر بعضی:
الخبر الواحد الصحیح کلما ازداد صحة ازداد ضعفاً.[١]
این نکته سبب میشود که بر خلاف مبنای آیت الله معرفت، به کلیه روایات تفسیری اعتماد نکنیم؛ حتی اگر سند معتبر هم داشته باشد و بر خلاف کسانی که عدم جواز استناد به خبر تفسیری را دلیل بر عدم حجیت روایات تفسیری به طور مطلق بدانند، به قبول روایات غیر عجیب و غریب و سازگار با مجموعه تراث دینی به عنوان بخشی از سیرۀ عقلا گردن بنهیم.
آری به روایات تفسیری به طور مطلق نمیتوان اعتماد کرد؛ مثلاً در تفسیر قمی در ذیل آیه شریفه: )إِنَّ اللّهَ لَايَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلاً مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللّهُ بِهذَا مَثَلاً يُضِلُّ بِهِ كَثِيراً وَيَهْدِي بِهِ كَثِيراً وَمَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ([٢] آمده است که:
[١]. التفسیر الاثری الجامع، ج١، ص ١٢٧ و ١٢٨.
[٢]. ر.ک : معتمد الاصول، ج ١، ص ٤٥٤.