علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٣ - آفت تصحیف در روایات و راهکارهای شناسایی آن

در مجموع، تفاوت‌های نظریه ایشان با نظریه آیت الله فاضل را این گونه تحلیل می‌کنیم:

١. عدم طرح تعبد عقلایی در دلیل سیره عقلا، بر خلاف آیت الله خویی، و تصریح به عدم تعبد عقلایی، بر خلاف آیت الله فاضل؛

٢. طرح لازم فاسد عدم حجیت در حوزه تفسیر؛

٣. بررسی و ملاحظه.

به نظر می‌رسد که یکی از مهم‌ترین نقاط اختلاف ـ که باید بر آن تأمل کرد ـ حدود سیره عقلا در مواجهه با خبر واحد ثقه است. آیا عقلا مواجهه یکسانی در موارد قطع و ظن حاصل از خبر ثقه دارند؟ این گونه نیست، ولی چون تفاوت چون کم است، گاهی دیده نمی‌شود.

این تفاوت در جایی روشن می‌شود که خبر ثقه عجیب یا پر هزینه باشد. عقلا در این جا به دنبال قطع و اطمینان هستند و با صِرف خبر واحد به آن اکتفا نمی‌کنند. به تعبیر مرحوم امام خمینی:

ان المحسوسات الغریبة الغیر العادیة لا یکتفی فیها باخبار واحد.[١]

از این جا می‌توان فهمید که نوعی تعبد یا تسامح قابل توجه در عمل به خبر واحد بین عقلا وجود دارد. اما چون این مسئله نمود جدی ندارد، امثال آیت الله معرفت عمل به خبر واحد ثقه را در همه موارد بدون تعبد و تسامح دیده‌اند.

[١]. همان، ص ١٧٥.