علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٠٨ - منابع احادیث اثناعشر در کتب شیعه از سه قرن نخست
آنچه از گزارش طبری ظاهر میشود، آن است که این خطبه از کلمات امام نیست، بلکه از سخنان دختر ابی حثمه است و امام تنها در دو کلمة «ذهب بخیرها، نجا من شرّها» او را تصدیق نمود. [١]
وی در ادامه، خطاب به صالح بن عبد الله الدرویش مینویسد:
آیا صحیح است به کلامی استدلال شود که گویندهاش شناخته شده نیست و معلوم نیست که آیا از بافتههای مغیرة بن شعبة است یا غیر او که آن جملات را به خاطر مصالحی معین به ندبهگر عمر القا کرده است؟![٢]
روشن است که آیت الله سبحانی نیز در این رأی با استناد به گزارش طبری در باره گویندة خطبه داوری کرده است، اما ـ چنان که در نقد دیدگاه شهید مطهری گذشت ـ نقل قول سخنان دختر ابیحثمه و حکایت جملات وی از سوی امام، انتقادی را متوجه سید رضی نمیسازد؛ زیرا او با استناد به منابع کهنی که در اختیار داشته است، این جملات را منسوب به امام علی دیده و بر همان اساس در نهج البلاغه گرد آورده است. علاوه بر آن که ممکن است آنچه ما تا به امروز نسبت به مصادر این خطبه یافتهایم، تمام ماجرا نبوده و مصدر سید رضی در این خطبه، کتابی غیر از تاریخ الطبری و امثال آن بوده که به دست ما نرسیده است.
نکتهای که در این میان قابل توجه است، سخن لغتشناسان و صاحبان معاجم عربی است که در شرح واژگان خطبه، جملات یاد شده را به علی نسبت دادهاند و این خود شاهدی بر صحت انتساب این خطبه به امام است؛ چنان
[١]. ر.ک: نهج البلاغه، خطبه های ١٦، ٢١، ٢٨، ٤٦ و ١٠٤.
[٢]. نهج البلاغه، مقدمه.