که ابن قتیبه(م٢٧٦ ق) در غریب الحدیث،[١] زمخشری(م٥٨٣) درالفائق،[٢] ابن اثیر(م٦٠٦ ق) در النهایة[٣] و ابن منظور(م٧١١ ق) در لسان العرب[٤] به این نسبت تصریح کرده‌اند؛ به عنوان مثال، ابن اثیر ذیل واژة «عمد» می‌نویسد:

و فی حدیث عمر إنَّ نَادِبَته قالت: «وَاعمَرَاهُ أقام الأوَدَ وَشَفَی العَمَد»، العَمَد بالتَّحریک: وَرَمٌ و دَبَرٌ یکون فی الظَّهر. أرادتْ أنه أحْسَن السّیاسَة و منه حدیث علی: «لِلّهِ بَلاءُ فُلان فلَقَد قَوَّم الأوَدَ وَدَاوَی العَمَدَ».[٥]

اعتبار سنجی تأیید امام† از ستایش خلیفه

اکنون با پذیرش این مطلب ـ که ستایش ذکر شده در خطبه ٢٢٨ انشای امام علی† نبوده، بلکه حکایت جملاتی است که توسط نوحه‌گر خلیفه دوم ایراد گردید ـ این سؤال مطرح می‌گردد که چرا حضرت آن اوصاف را تکرار نمودند؟ آیا همان طور که بعضی از عالمان اهل سنت برداشت کرده‌اند، حضرت تلویحاً از خلیفه دوم تمجید و قدردانی کرده است؟

آن چه مسلم است، ستایش امام علی† از خلیفه دوم به هیچ روی با مبانی و باورهای شیعه قابل جمع نیست و نمی‌توان صدور چنین محتوایی را از امیر المومنین† پذیرفت؛ هر چند این محتوا در قالب گزارش‌های متعدد تاریخی

[١]. سیری در نهج البلاغه، ص١٦٥.

[٢]. همان، ص١٦٦. لازم به یاد آوری است که اختلاف شماره خطبه در کلام شهید مطهری با آنچه در این مقاله اعلام گردید، به جهت اختلاف نسخ نهج البلاغه بوده است.

[٣]. ر.ک: مفردات نهج البلاغه، ج١، ص١٠٠؛ تصنیف نهج البلاغه، ص٤٤٢.

[٤]. حوار مع الشیخ صالح بن عبد الله الدرویش، ص٧٠.

[٥]. همان، ص٧٣.