علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٠٠ - منابع احادیث اثناعشر در کتب شیعه از سه قرن نخست
«عامر بن ربیعة» به مدینه هجرت کرد.[١] عامر بن ربیعه از هم پیمانان عمر بن خطاب و از جمله مسلمانانی بود که به حبشه هجرت کرد.[٢] گفتنی است که همسر دیگر ابو حثمه، «شفاء بنت عبدالله بن عبدالشمس» نیز با خلیفه دوم رابطه خوبی داشت؛ به گونهای که نوشته اند: «عمر پیوسته با او مشورت میکرد و نظر او را بر رأی دیگران ترجیح میداد و گاهی نیز او را متولّی امور بازار میساخت.»[٣] اما نکتهای که در این باره حایز اهمیت است، آن است که تمامی مصادر و منابع یاد شده، با وجود اختلافی که در سند و متن روایات داشتند، در یک چیز مشترک بودند و آن اینکه این اوصاف و تعبیرات در باره خلیفه دوم وارد شده است؛ اگر چه این نکته فضیلتی را برای عمر بن خطاب ثابت نمیکند؛ زیرا ـ چنان که گفته آمد ـ ستایش انجام شده انشای امام علی نبوده و از اول، توسط ایشان صادر نشده است. علاوه بر این، با مقایسه منابع فوق با یکدیگر نکات دیگری نیز به دست میآید که از این قرار است:
١. از میان یازده کتاب نام برده، چهار مصدر نخست، یعنی تاریخ المدینه، انساب الاشراف، تاریخ الطبری و المعجم، مقدّم بر سید رضی بوده و پیش از تدوین نهج البلاغه تألیف شدهاند.
٢. راویانی که این ماجرا را گزارش کردهاند، سه نفرند که اسامی آنها بدین ترتیب است: ١) «ابن بحینه» در سه کتاب: تاریخ المدینه، المعجم و تاریخ مدینة دمشق. ٢) «اوفی بن حکیم» در پنج کتاب: معرفة الصحابة، تاریخ مدینه دمشق،
[١]. الكامل فی التاریخ، ج٣، ص٦١؛ البداية و النهاية، ج٧، ص١٤٠.
[٢]. جامع الاحادیث، ج٣٢، ص٢٤؛ کنزل العمال، ج١٢، ص٧٠٠.
[٣]. اهمیت تاریخ الطبری در میان منابع یاد شده از این جهت است که این کتاب یکی از مصادر سید رضی بوده است (ر.ک: نهج البلاغه، قصار ٣٧٣). و لذا این احتمال که سید رضی، خطبه مورد نظر را از تاریخ الطبری اخذ کرده باشد، بسیار است.