وارد باشد، با استفاده از آیات قرآن می‌توان این نکته را اثبات کرد که خداوند اقوامی را بر اقوام دیگر، یا افرادی را بر افراد دیگر، یا رسولی را بر رسولان دیگر برتری داده است. پس نمی‌توان به طور کلی این موضوع را ـ که امت پیامبر اکرمˆ بر سایر امم برتری‌هایی داشته باشند ـ رد کرد.

مسأله دیگری که باید به آن توجه نمود، آن است که در آیات قرآن، آن‌گونه که مرحوم علامه طباطباییŠ نیز اشاره کرده‌اند، می‌توانیم بیاناتی را در این‌ باره بیابیم که هر کس جزای هر عملی را که انجام داده باشد، در سرای آخرت خواهد دید و آن عمل از بین نمی‌رود. نیز آیاتی در قرآن وجود دارند که تأکید می‌کنند کسی بار گناه دیگری را به دوش نمی‌کشد و هر کس مسؤول عمل خود است. به این ترتیب، بخش‌هایی از این دسته مأثورات ـ که اشاره دارد در مقابل هر یک از امت رسول خداˆ در روز قیامت فردی از سایر امم فدا خواهد شد تا از امت مسلمان کسی روانه دوزخ نگردد ـ با آیات قرآن سازگاری ندارد و قابل پذیرش نیست. پس چگونه باید مأثور مورد بحث و انديشه برآمده از آن را فهمید؟

ما می‌دانیم که اصل موضوع برتری امتی بر امت دیگر پذیرفتنی است. به نظر می‌رسد در اصل این موضوع ـ که امت رسول خداˆ به عنوان امت مرحومه معرفی شده‌اند ـ چندان جای مناقشه نباشد؛ چرا که اولاً، شمار زیادی از صحابه این موضوع را نقل کرده‌اند، و ثانیاً، روایات زیادی نیز در برتری امت رسول خداˆ بر سایر امم وارد شده است. لکن نکته‌ای را نباید از نظر دور داشت و آن این‌که این موضوع، آن‌گونه که در برخی روایات آمده است، نمی‌تواند قابل پذیرش باشد. به نظر می‌رسد که احتمالاً فهم ما، و حتی برخی از دانشمندان اسلامی سده‌های میانه از این مأثور به گونه‌ای متفاوت با انديشه اصلی طرح شده در این مأثور بوده باشد. پس باید به دنبال آن باشیم که فهم خود را تصحیح کنیم و به آنچه مقصود این روایت است، نزدیک شویم.