الإيضاحات السَّنيّة للقواعد الفقهية
(١)
٧ ص
(٢)
١٢ ص
(٣)
١٩ ص
(٤)
٢١ ص
(٥)
٢١ ص
(٦)
٢٤ ص
(٧)
٢٥ ص
(٨)
٢٧ ص
(٩)
٣٣ ص
(١٠)
٣٥ ص
(١١)
٤٠ ص
(١٢)
٤٢ ص
(١٣)
٤٥ ص
(١٤)
٥٠ ص
(١٥)
٥١ ص
(١٦)
٥٢ ص
(١٧)
٥٣ ص
(١٨)
٥٦ ص
(١٩)
٥٧ ص
(٢٠)
٦٥ ص
(٢١)
٦٦ ص
(٢٢)
٦٨ ص
(٢٣)
٦٨ ص
(٢٤)
٦٩ ص
(٢٥)
٧٣ ص
(٢٦)
٧٤ ص
(٢٧)
٧٦ ص
(٢٨)
٧٦ ص
(٢٩)
٧٦ ص
(٣٠)
٧٨ ص
(٣١)
٧٩ ص
(٣٢)
٨٢ ص
(٣٣)
٨٢ ص
(٣٤)
٨٤ ص
(٣٥)
٨٥ ص
(٣٦)
٨٧ ص
(٣٧)
٩٢ ص
(٣٨)
٩٣ ص
(٣٩)
٩٤ ص
(٤٠)
٩٥ ص
(٤١)
٩٥ ص
(٤٢)
١٠٢ ص
(٤٣)
١٠٢ ص
(٤٤)
١٠٥ ص
(٤٥)
١٠٩ ص
(٤٦)
١١٣ ص
(٤٧)
١١٤ ص
(٤٨)
١١٤ ص
(٤٩)
١٢٤ ص
(٥٠)
١٣٠ ص
(٥١)
١٣٦ ص
(٥٢)
١٣٨ ص
(٥٣)
١٤٧ ص
(٥٤)
١٥٠ ص
(٥٥)
١٥٦ ص
(٥٦)
١٦٢ ص
(٥٧)
١٦٢ ص
(٥٨)
١٦٣ ص
(٥٩)
١٦٥ ص
(٦٠)
١٦٨ ص
(٦١)
١٦٩ ص
(٦٢)
١٧٠ ص
(٦٣)
١٧٢ ص
(٦٤)
١٧٤ ص
(٦٥)
١٧٦ ص
(٦٦)
١٨١ ص
(٦٧)
١٨٣ ص
(٦٨)
١٨٤ ص
(٦٩)
١٨٧ ص
(٧٠)
١٨٧ ص
(٧١)
١٨٩ ص
(٧٢)
١٩٢ ص
(٧٣)
١٩٧ ص
(٧٤)
١٩٩ ص
(٧٥)
٢٠٠ ص
(٧٦)
٢٠١ ص
(٧٧)
٢٠١ ص
(٧٨)
٢٠٢ ص
(٧٩)
٢٠٢ ص
(٨٠)
٢٠٥ ص
(٨١)
٢٠٦ ص
(٨٢)
٢١٠ ص
(٨٣)
٢١١ ص
(٨٤)
٢١٤ ص
(٨٥)
٢١٤ ص
(٨٦)
٢١٥ ص
(٨٧)
٢١٥ ص
(٨٨)
٢١٩ ص
(٨٩)
٢٢١ ص
(٩٠)
٢٢٨ ص
(٩١)
٢٢٩ ص
(٩٢)
٢٢٩ ص
(٩٣)
٢٣١ ص
(٩٤)
٢٣٢ ص
(٩٥)
٢٣٣ ص
(٩٦)
٢٣٥ ص
(٩٧)
٢٣٩ ص
(٩٨)
٢٤١ ص
(٩٩)
٢٤١ ص
(١٠٠)
٢٤٢ ص
(١٠١)
٢٤٢ ص
(١٠٢)
٢٤٣ ص
(١٠٣)
٢٤٥ ص
(١٠٤)
٢٤٦ ص
(١٠٥)
٢٤٦ ص
(١٠٦)
٢٤٨ ص
(١٠٧)
٢٥٠ ص
(١٠٨)
٢٥٠ ص
(١٠٩)
٢٥٤ ص
(١١٠)
٢٥٤ ص
(١١١)
٢٥٤ ص
(١١٢)
٢٥٥ ص
(١١٣)
٢٥٦ ص
(١١٤)
٢٥٨ ص
(١١٥)
٢٦٠ ص
(١١٦)
٢٦٠ ص
(١١٧)
٢٦٣ ص
(١١٨)
٢٦٨ ص
(١١٩)
٢٦٩ ص
(١٢٠)
٢٦٩ ص
(١٢١)
٢٧٠ ص
(١٢٢)
٢٧٢ ص
(١٢٣)
٢٧٤ ص
(١٢٤)
٢٧٥ ص
(١٢٥)
٢٧٥ ص
(١٢٦)
٢٧٥ ص
(١٢٧)
٢٧٧ ص
(١٢٨)
٢٧٨ ص
(١٢٩)
٢٧٩ ص
(١٣٠)
٢٨١ ص
(١٣١)
٢٨٢ ص
(١٣٢)
٢٨٤ ص
(١٣٣)
٢٨٥ ص
(١٣٤)
٢٨٥ ص
(١٣٥)
٢٨٥ ص
(١٣٦)
٢٨٥ ص
(١٣٧)
٢٨٥ ص
(١٣٨)
٢٨٦ ص
(١٣٩)
٢٨٧ ص
(١٤٠)
٢٨٧ ص
(١٤١)
٢٨٨ ص
(١٤٢)
٢٨٩ ص
(١٤٣)
٢٨٩ ص
(١٤٤)
٢٨٩ ص
(١٤٥)
٢٩٠ ص
(١٤٦)
٢٩٠ ص
(١٤٧)
٢٩٤ ص
(١٤٨)
٢٩٥ ص
(١٤٩)
٢٩٨ ص
(١٥٠)
٣٠٣ ص
(١٥١)
٣٠٣ ص
(١٥٢)
٣٠٤ ص
(١٥٣)
٣٠٦ ص
(١٥٤)
٣٠٧ ص
(١٥٥)
٣١١ ص
(١٥٦)
٣١٣ ص
(١٥٧)
٣١٤ ص
(١٥٨)
٣١٥ ص
(١٥٩)
٣١٩ ص
(١٦٠)
٣٢٢ ص
(١٦١)
٣٢٤ ص
(١٦٢)
٣٢٤ ص
(١٦٣)
٣٢٥ ص
(١٦٤)
٣٣٠ ص
(١٦٥)
٣٣٠ ص
(١٦٦)
٣٣٢ ص
(١٦٧)
٣٣٥ ص
(١٦٨)
٣٣٦ ص
(١٦٩)
٣٣٧ ص
(١٧٠)
٣٤٣ ص
(١٧١)
٣٤٦ ص
(١٧٢)
٣٤٧ ص
(١٧٣)
٣٤٨ ص
(١٧٤)
٣٥٣ ص
(١٧٥)
٣٥٤ ص
(١٧٦)
٣٥٦ ص
(١٧٧)
٣٦٠ ص
(١٧٨)
٣٦٣ ص
(١٧٩)
٣٦٦ ص
(١٨٠)
٣٦٦ ص
(١٨١)
٣٦٨ ص
(١٨٢)
٣٧١ ص
(١٨٣)
٣٧٥ ص
(١٨٤)
٣٨٢ ص
(١٨٥)
٣٨٤ ص
(١٨٦)
٣٨٦ ص
(١٨٧)
٣٨٦ ص
(١٨٨)
٣٨٧ ص
(١٨٩)
٣٨٩ ص
(١٩٠)
٣٩١ ص
(١٩١)
٣٩١ ص
(١٩٢)
٣٩٢ ص
(١٩٣)
٣٩٣ ص
(١٩٤)
٣٩٤ ص
(١٩٥)
٣٩٤ ص
(١٩٦)
٣٩٥ ص
(١٩٧)
٣٩٦ ص
(١٩٨)
٣٩٨ ص
(١٩٩)
٤٠١ ص
(٢٠٠)
٤٠٢ ص
(٢٠١)
٤٠٣ ص
(٢٠٢)
٤٠٤ ص
(٢٠٣)
٤٠٤ ص
(٢٠٤)
٤٠٦ ص
(٢٠٥)
٤٠٧ ص
(٢٠٦)
٤٠٩ ص
(٢٠٧)
٤١١ ص
(٢٠٨)
٤١٢ ص
(٢٠٩)
٤١٤ ص
(٢١٠)
٤١٧ ص
(٢١١)
٤١٨ ص
(٢١٢)
٤١٨ ص
(٢١٣)
٤١٩ ص
(٢١٤)
٤٢٢ ص
(٢١٥)
٤٢٣ ص
(٢١٦)
٤٢٤ ص
(٢١٧)
٤٢٥ ص
(٢١٨)
٤٢٥ ص
(٢١٩)
٤٢٩ ص
(٢٢٠)
٤٣٥ ص
(٢٢١)
٤٣٧ ص
(٢٢٢)
٤٣٨ ص
(٢٢٣)
٤٤٢ ص
(٢٢٤)
٤٤٦ ص
(٢٢٥)
٤٤٨ ص
(٢٢٦)
٤٤٨ ص
(٢٢٧)
٤٤٩ ص
 
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص

الإيضاحات السَّنيّة للقواعد الفقهية - السبحاني، الشيخ جعفر - الصفحة ١٨

القارئ الكريم أن يدرس ذلك من طريق قراءة القرآن والتاريخ والحديث.

فإن قلت: إذا كان الشهود هو الصنف الخاص من المسلمين فكيف ينسبه القرآن إلى عامّة المسلمين ويقول في سورة الحجّ (وَتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ) وفي سورة البقرة: (لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ)؟

قلت: لا مانع من ذلك إذا كان هذا الصنف جماعة ممتازة من المسلمين فيصحّ نسبة أمرهم إلى عامّتهم، نظير قوله سبحانه:(وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِيَاءَ وَجَعَلَكُمْ مُلُوكًا وَآتَاكُمْ مَا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ).[١] فمن المعلوم أنّ كلّ واحد من بني إسرائيل لم يكن ملكاً، بل كان قسم قليل منهم ملوكاً ومع ذلك نسبهم إلى الجميع.

وممّا يدلّ على أنّ المراد من الشهود على سائر الأُمم ليس عامّة المسلمين قاطبة، ما روي عن الإمام الصادق(عليه السلام) في نقد هذا القول، فقال: «قال الله: (وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا) فإن ظننت أنّ الله عنى بهذه الآية جميع أهل القبلة من الموحّدين، أفترى أنّ مَن لا تجوز شهادته في الدنيا على صاع من تمر يطلب الله شهادته يوم القيامة، ويقبلها منه بحضرة جميع الأُمم الماضية، كلاّ لم يَعْن الله مثل هذا من خلقه، يعني الأُمّة التي وجبت لها دعوة إبراهيم (كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّة أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ) وهم الأُمّة الوسطى وهم خير أُمّة أخرجت للناس».[٢]

وحاصل الكلام: أنّ للآية ظاهراً وهو أنّ الضمائر الإحدى عشر ترجع إلى عامّة المسلمين فالرسول شهيد عليهم، وهؤلاء أيضاً شهداء على سائر


[١] المائدة:٢٠.
[٢] تفسير نور الثقلين:١/١١٢.