روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٣٣ - ترجمه

اميرالمؤمنين على گفت-عليه السّلام:«حسنى»،بهشت است و«زيادة»، غرفه‌اى است از يك دانه مرواريد،آن را چهار در است.

مجاهد گفت:حسنى،آن است كه حسنه [١]به حسنتى،و«زيادة»،مغفرت و رضوان است.

ابن زيد گفت:«حسنى»،بهشت است و«زيادة»آنچه ايشان را داد در دنيا از نعمت و انواع خيرات كه ايشان را برآن حساب نخواهد.

بعضى دگر گفتند:«زيادة»،[آن] [٢]است كه،چون در بهشت قرار گيرند ابرى برآيد بر ايشان،هرچه مشتهاى [٣]ايشان بود برايشان ببارد،امّا قول آنان كه گفتند:

مراد به«زيادة»،ديدار خداى است،باطل است براى ادلّه عقل و سمع كه برخاسته است [٤]براى آن‌كه اين معنى بر خداى تعالى روا نيست.امّا در آيت چند دليل است بر آنكه نشايد كه مراد رؤيت باشد.

يكى آن‌كه:حق‌تعالى اين«حسنى»و«زيادة»را به جزاى ايمان و عمل كرد،گفت آنان را كه احسان كنند:حسنى باشد و زيادة.و به نزديك آنان كه اين معنى بر خداى روا دارند،جزا بر عمل نبود.پس تفسير آيت دادن بر وجهى كه اصلى [٥]از اصول ايشان نقض كنند،وجهى ندارد،پس [٦]واجب بود رجوع كردن از يكى از آن دو.

دگر آن‌كه:«زيادة»،بر چيزى هم از جنس آن چيز باشد،چنان كه يكى از ما چيزى خرد چون استزاده كند و زياده خواهد،گويد:«زدني»،زيادتى بده هم از آن جنس دهد،براى آن‌كه مفهوم از او [٧]اين باشد.

وجه سه ديگر آن‌كه:«زيادة»،بر چيز كم از آن چيز باشد كه اصل بود،نبينى كه آن‌كس كه از عطّار پاره‌اى آب گل [٨]خرد نكو نباشد كه او را گويد:مرا به زيادت