و المنكر و البغى و بالجنة لمن اطاعه و بالنّار لمن عصاه،گفت:قرآن كتابى است حكم‌كننده [١]به عدل و احسان[عطا] [٢]و دادن خويشان و نهى كردن از كارهاى زشت [٣]و منكر،و ظلم كردن و وعدۀ بهشت آن را كه طاعت دارد،و وعيد دوزخ آن را كه نافرمان باشد.عطا گفت:حاكم است به ارزاق و آجال بر وفق ارادت،آو برحسب مصلحت.

أَ كٰانَ لِلنّٰاسِ عَجَباً ،عبد اللّه عباس گفت:سبب نزول آيت آن بود كه،چون رسول-عليه السّلام-بيرون آمد به دعوى پيغامبرى،كافران گفتند:خداى از آن بزرگتر است كه او را از آدميان پيغامبرى [٤]باشد،خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت مردمان را-يعنى اهل مكّه را:عجب مى‌آيد آن‌كه [٥]ما وحى كرديم به مردى از ايشان يعنى محمد-صلّى اللّه عليه و آله.أن،مع الفعل در تأويل مصدر است در محل رفع [به] [٦]اسم كان،و عجبا،نصب است بر خبر كان،و التّقدير:أ كان[ايحاؤنا] [٧]الى رجل منهم عجبا،وحى كردن ما به مردى از ايشان عجب است!و قوله: أَنْ أَنْذِرِ النّٰاسَ ،آن مع الفعل در محلّ نصب است[به] [٨]آن‌كه مفعول اوحيناست و در جاى مصدر است،اى اوحينا اليه انذار [٩]الناس و تبشيرهم،گفت:مردمان را بترسان،يعنى كافران مكّه را[و] [١٠]مژده ده مؤمنان را كه ايشان را به نزديك خداى ايشان قدم صدق است.و ان مع اسمها و خبرها،در محلّ نصب است بوقوع البشارة عليه.

عبد اللّه عباس گفت:معنى قدم صدق،مزدى است نكو به اعمالى [١١]صالح كه تقديم كردند.ضحّاك گفت:ثواب صدق،مجاهد گفت:اعمال صالح باشد.على ابن ابى طلحه گفت از عبد اللّه عبّاس:آنچه سابق شده باشد ايشان را از سعادت در ذكر اوّل.قتاده گفت:سلف صدق.زيد بن اسلم گفت:شفاعت رسول است -صلّى اللّه عليه و آله.يمان گفت:ايمان ايشان است.عطا گفت:مقام صدق بود كه

[١] .اساس:حكم كند،به قياس آو،و ديگر نسخه بدلها،تصحيح شد.

[١٠] [٢] .اساس:ندارد،به قياس با نسخۀ آو،افزوده شد.

[٣] .مج:بنيت.

[٤] .همۀ نسخه بدلها:پيغامبر.

[٥] .مل:ازآن‌كه.

[٩] [٨] [٧] [٦] .اساس:انذر،به قياس با نسخۀ آو،تصحيح شد.

[١١] .همۀ نسخه بدلها:اعمال.