و معدلت. وَ إِنْ تَوَلَّوْا ،اگر چنان كه برگردى و روى برگردانى از من، فَإِنِّي أَخٰافُ عَلَيْكُمْ ،من مى‌ترسم بر شما [١]عذاب روزى بزرگ [٢]يعنى روز قيامت،و تقدير آن است كه:تتولّوا،و لكن براى اجتماع دو«تا»را،يكى بيفگند.

إِلَى اللّٰهِ مَرْجِعُكُمْ ،بازگشت و رجوع شما با خداست برحسب عملتان [٣]،اگر كفر و معصيت باشد با عقاب،و اگر ايمان و طاعت باشد[با] [٤]ثواب،و او بر اين و بر همه چيزى قادر است.

عبد اللّه مسعود گفت:هركه او سيّئتى بكند،يكى سيّئه بنويسند او را،و هركه حسنتى بكند،او را ده حسنه بنويسند،اگر برآن سيّئه كه كرده باشد او را در دنيا عقوبتى كنند،ده حسنه او را بماند [٥]مستخلص،و اگر نكنند [٦]يك حسنه برابر يك سيّئه برود [٧]،و نه حسنه بماند او را.آنگه گفت:هلك من غلب آحاده اعشاره،و اين حديث بر مذهب ما درست نيايد،براى آن‌كه در او معنى احباط است.و امّا قوله:

هلك[١٦٦-پ]من غلب آحاده اعشاره،اى سيّئاته [٨]حسناته.

و عبد اللّه عبّاس گفت:هركه را حسنات بر سيّئات بيفزايد،به بهشت شود،و هركه را سيّئات بر حسنات بيفزايد به دوزخ شود،و هركه را حسنات و سيّئات به هم راست بود،از اهل اعراف باشد،مدّتى آنجا بازدارندش،آنگه به بهشت شوند [٩].

ابو العاليه گفت:هركه را طاعت بسيار بود در دنيا،درجاتش در بهشت رفيع بود، براى آن‌كه درجات،به حسب اعمال باشد.

مجاهد گفت:عامّ است در هر قولى كه بنده به زبان بگويد،يا عملى كه به جوارح بكند،يا چيزى كه از مالش به صدقه و نفقه كند،بر آنش جزا دهد [١٠]على حسب ذلك.

قوله: أَلاٰ إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ ،«الا»براى تنبيه آورد،گفت:اينان دلهاشان

[١] .آج،بم،لب،آز+از.

[٢] .اساس:بود كه،به قياس با نسخۀ آو،تصحيح شد.

[٣] .آو،آج،بم،آز:عمل به آن.

[٤] .اساس:ندارد،از آو،افزوده شد.

[٥] .مج:نمايد.

[٦] .آج،مل،آز:بكند.

[٧] .همۀ نسخه بدلها،بجز مج:بود.

[٨] .اساس:سيّئه،به قياس با نسخۀ آو،تصحيح شد.

[٩] .همۀ نسخه بدلها:شود.

[١٠] .همۀ نسخه بدلها:دهند.