روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٩١ - ترجمه
نيست،چه اگر نه چنين باشد استفهام به خبر مشتبه شود،و آنجا كه به عوض بيفگنند [١]نيكوست،آنجا كه شاعر گفت:
لعمرك ما ادري و ان كنت داريا
بسبع رمين الجمر ام بثمان
و تقدير آن است كه:أ بسبع،و لكن همزه استفهام بيفگند [٢]براى آنكه«ام»، بر حذف او دليل مىكند،و«ام»معادلۀ همزه [٣]استفهام باشد.قوله رَبَّنَا اطْمِسْ عَلىٰ أَمْوٰالِهِمْ ،اين نفرين [٤]است كه موسى-عليه السّلام-كرد بر فرعون و قومش،گفت:
بار خدايا!طمس كن مالهاى اينان،و طمس بردن [٥]اثر باشد،و كاريز آب كه انباشته شود آن را مطموس مىگويند در مبالغت،يعنى اثر نماند آن را.و قوله: فَإِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ [٦]،اى اذهب نورها [٧]،و قال [٨]تعالى: مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً... [٩].،يذهب عنها الراحر [١٠]اثر الانف و الشّفة و العين،قال كعب بن زهير:
من كلّ نضّاخة الذّفرى اذا عرقت
عرضتها طامس الاعلام مجهول
قتاده و ابو صالح و ابن زيد گفتند:خداى تعالى دعاى موسى در ايشان اجابت كرد و مالهاى ايشان جمله سنگ كرد،تا در خبر است كه:تماثيل و شكر [١١]و انواع حبوبشان جمله سنگ شد.[زر و سيم و هرچه بود ايشان را از صامت و ناطق و چهار پاى و جز آنهمه سنگ شد.] [١٢]قوله: وَ اشْدُدْ عَلىٰ قُلُوبِهِمْ ،در او چند قول گفتند،يكى آنكه:بار خدايا!دلهاى ايشان سخت بكن و به جاى [١٣]بدار تا ايشان با آنكه مالشان مطموس شده باشد هلاك نشوند تا هر روز،هروقت [١٤]،به آن مال
[١] .همۀ نسخه بدلها:بيفكندند.
[٢] .آج،لب:آز+از.
[٣] .همۀ نسخه بدلها،بجز مل:حرف.
[٤] .اساس:تقدير،به قياس با نسخۀ آو،و ديگر نسخه بدلها،تصحيح شد.
[٥] .آو،آج،بم،مل،لب:به بردن،مج،آز:بيرون.
[٦] .سورۀ مرسلات(٧٧)آيۀ ٨.
[٧] .همۀ نسخه بدلها،بجز مج:بنورها.
[٨] .آو،آج،بم،لب،آز+اللّه.
[٩] .سورۀ نساء(٤)آيۀ ٤٧.
[١٠] .كذا در اساس(؟)،همه نسخه بدلها:ندارد.
[١١] .مل:پيكر،آو،آج،بم،لب،آز:تماثيل شكر.
[١٢] .اساس:ندارد،به قياس با نسخۀ آو،افزوده شد.
[١٣] .همۀ نسخه بدلها:بر جاى.
[١٤] .آو،بم،مج:هر روز و هر،آج،لب،آز:هر روز و همه.