روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٩٢ - ترجمه
فرومىنگرند و غم بر غم و حسرت بر حسرت مىفزايد [١]ايشان را.و وجهى ديگر در او آن است كه: فَلاٰ يُؤْمِنُوا جواب و اشدد نيست،و انّما عطف است على قوله:
لِيُضِلُّوا ،و تقدير آن است كه:آتيتهم [٢]مالا و ذرّيّة [٣]ليضلّوا فلا يؤمنوا حتّى يروا العذاب الاليم،ربّنا اطمس على اموالهم،و در كلام تقديم و تأخيرى بود چنان كه بينى، آنگه آن وجوه كه در لِيُضِلُّوا گفته شد،اين جا مطّرد باشد،براى [٤]آنكه لِيُضِلُّوا ،در معنى همان باشد كه فلا يؤمنوا،و وجهى دگر آن است كه،گفتهاند:
كه«لا»بمعنى«لن»است و تقدير آنكه فانّهم لن يؤمنوا،و آيت [٥]در معنى چنان بود كه نوح -عليه السّلام-گفت: ...رَبِّ لاٰ تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكٰافِرِينَ دَيّٰاراً، إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبٰادَكَ [٦]-الآية،فكأنّه قال:ربّنا اطمس على اموالهم و اشدد على قلوبهم فانّهم لن يؤمنوا ابدا.و«نون»را بدل كرد به«الف»،چنان كه اعشى گفت:
و صلّ على حين العشيّات و الضّحى
و لا تحمد المثرين و اللّه فاحمدا
اراد فاحمدن،و ابدل النون الخفيفة [٧]من الالف،و قال عمر بن [٨]ابى ربيعه[١٥٦-ر] و قمير بدا [٩]ابن خمس و عشر ين له قالت الفتاتان قوما
اراد:قومن [١٠].و
قوله-عليه السّلام: لن يلدغ المؤمن من حجر مرّتين، مؤمن را از يك سوراخ مار دو بار نزند.اگرچه اين ظاهر خبر است،معنى نهى است براى آنكه اگر خبر باشد دروغ بود كه ما مؤمنان را بيشتر به خلاف اين مىيابيم،[و به اين كردن از ايمان و حكم مؤمنى بنروند.و ابو على گفت قومى نحويان گفتند] [١١]:فلا يؤمنوا،جواب حقيقى نيست اين را كه:ربّنا اطمس على اموالهم و اشدد على قلوبهم،و لكن چو [١٢]در جاى خبر افتاد مجزوم شد،چنان كه قائل گويد:انظر الى الشّمس تغرب،در آفتاب نگر تا فروشود،
[١] .آج،مل،لب،آز:افزايد.
[٢] .اساس:آتاهم،به قياس با نسخۀ آو،تصحيح شد.
[٣] .همۀ نسخه بدلها:زينة.
[٤] .آج،لب،آز:از براى.
[٥] .آو،آج،بم،لب،آز:اين.
[٦] .سورۀ نوح(٧١)آيۀ ٢٦ و ٢٧.
[٧] .همۀ نسخه بدلها:فأبدل الالف من النون الخفيفة.
[٨] .اساس:عمرو بن كه با توجّه به نسخه بدلها و ضبط مجدّد آن در ص ٢٧٨ همين جلد تصحيح شد.
[٩] .اساس:ممر بنا،به قياس با نسخۀ آو،تصحيح شد.
[١٠] .آو،آج،بم،لب،آز:قومى.
[١١] .اساس ندارد،به قياس با نسخۀ آو،و ديگر نسخه بدلها،افزوده شد.
[١٢] .همۀ نسخه بدلها،چون.