انگبين،و با يكديگر آميخته نشود.و بعضى دگر گفتند:مراد آن است كه،تجري من تحت امرهم و في تصرّفهم،چنان كه گفت: ...قَدْ جَعَلَ رَبُّكِ تَحْتَكِ سَرِيًّا [١]،و معلوم است كه جوى در زير مريم نبود،و انّما در حكم او بود و در تحت امر و فرمان او،و مثله قوله تعالى حكاية عن فرعون: أَ لَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَ هٰذِهِ الْأَنْهٰارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي... ،اى في حكمى و تحت تصرفي.

قوله: دَعْوٰاهُمْ فِيهٰا سُبْحٰانَكَ اللّٰهُمَّ ،اى قولهم و كلامهم،سخن ايشان و گفتار ايشان در آن بهشتها آن بود كه گويند [٢]: سُبْحٰانَكَ اللّٰهُمَّ ،پاكى و منزّهى از هرچه نقص باشد و عيب راه برد [٣].طلحة بن عبيد اللّه [٤]گفت،از رسول-عليه السّلام- پرسيدند كه:تفسير سبحان اللّه چه باشد؟گفت:

هو تنزيه اللّه من كلّ سوء تنزيه خداى باشد از همه بدى[١٣١-ر].ابن الكوّا از اميرالمؤمنين على پرسيد كه:

سبحان اللّه چه باشد؟گفت:

كلمة رضيها اللّه [٥]لنفسه ،كلمتى است كه خداى تعالى براى خود پسنديده است.مفسّران گفتند:اين كلمه،علامتى باشد ميان اهل بهشت و خدم ايشان در باب طعام،چون ايشان را آرزوى طعام و شراب باشد،گويند:

سبحانك اللّهمّ...،ايشان طعام و شراب حاضر كنند بر خوانى نهاده،طول آن ميلى در ميلى بود،برآن انواع طعام [٦].چون از طعام و شراب فارغ شوند،شكر خداى بگزارند،فذلك قوله: وَ آخِرُ دَعْوٰاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِينَ .و مراد نه آن است كه اين آخر سخن باشد[كه پس از آن دگر سخن نگويند،يا اين سخن دگر نگويند،و لكن به اضافت به اوّل اين آخر باشد] [٧]و حقيقت دعوى قولى باشد كه به آن دعوت كنند با كارى.و تحيّت،تكرمت باشد به حال نيكو،و از اين جا ملك را تحيّت خوانند،و قال عمرو بن معدى كرب:

[١] .سورۀ مريم(١٩)آيۀ ٢٤.

[٢] .اساس:گويد،به قياس با نسخۀ آو،و ديگر نسخۀ بدلها،تصحيح شد.

[٣] .مل:عيب را بدان راه بود.

[٤] .همۀ نسخه بدلها،بجز مل و مج:عبد اللّه.

[٥] .مل:رضى اللّه.

[٦] .مل+و شراب بود.

[٧] .اساس:ندارد،به قياس با نسخۀ آو،و ديگر نسخه بدلها،افزوده شد.