روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٥٣

فَالْحَقُّ وَ الْحَقَّ أَقُولُ، لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ... [١] ،و اين«لام»جواب قسمى مضمر است، و التّقدير:قسما لأملأنّ و يمينا لأملانّ،و به جاى«لام»گفتند:«أن»بشايد [٢]اين جا و هركجا تأويل آن باشد كه:بلغني او انتهى الىّ،او قيل لي يقول بدا لي لأضربنّك،و بدا لي ان اضربك،و اين قول كوفيان است و همانا مطرد نبود همه جاى-و اللّه اعلم.

قوله: وَ كُلاًّ نَقُصُّ عَلَيْكَ ،التّقدير:و كلّ القصص نقصّه عليك.و نصب او بر مفعول به [٣]باشد،ما همه قصّۀ [٤]پيغامبران با تو مى‌گوييم.و«من»،تبيين را باشد [٥]. مٰا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤٰادَكَ ،بر اين قول بدل باشد از او،بدل البعض من الكلّ.و گفته‌اند:اين «ما»مفعول به است،و«كلاّ»مصدر است چنان كه:قصصت كلّ القصص و حكيت كلّ الحكاية و حقّ الحكاية و ما اشبه ذلك.و«انباء»،جمع نبأ باشد،و نبأ خبرى بود كه در او شأنى بزرگ بود،يقولون:لهذا الامر نبأ و شأن و خطب بمعنى [٦].قوله: مٰا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤٰادَكَ ،آنچه به آن دل تو بر جاى داريم.در او دو قول گفتند،يكى آن‌كه :به تسكين و تقويت،و دويم [٧]:به دلالت و حجّت و الطافى كه تو را در آن بود از نفى شبهت.قوله: وَ جٰاءَكَ فِي هٰذِهِ الْحَقُّ ،و حق به تو آمد در اين.عبد اللّه عبّاس و حسن و مجاهد گفتند:يعنى در اين سورت،و جبّائى گفت:[٢٠١-پ]في هذه الانباء و الاخبار.زجّاج گفت:في هذه الازمان و الايّام.قتاده گفت:يعنى في هذه الدنيا،و قول اوّل درست‌تر است. وَ مَوْعِظَةٌ ،و حق را براى آن تعريف كرد كه يكى است،و تنكير مَوْعِظَةٌ وَ ذِكْرىٰ براى آن است كه،موعظة انواع باشد،حق‌تعالى نوعى از آن انواع خواست،و [٨]پندى و ياد كردى [٩]و ياددادنى [١٠]است مؤمنان را.

وَ قُلْ لِلَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ اعْمَلُوا ،و بگو اى محمّد اين كافران مصرّ بر كفر را: