روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٣٣ - ترجمه

متخبّران [١]كرد با مكلّفان كه چيزى ندانند تا بدانند،و صورت تكليف و صورت امتحان است.

عبد اللّه عمر گفت:از رسول-صلّى اللّه عليه و آله-در اين آيت كه:

لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً ،اى اروع [٢]عن محارم اللّه و اسرع في طاعة اللّه، يا [٣]كيست كه او [٤]ورع‌تر است از معصيت و كاركننده‌تر است بر طاعت.عبد اللّه عبّاس گفت:تا كه مطيع‌تر است.مقاتل گفت:تا كه [٥]متّقى‌تر است.حسن گفت:تا هركه زاهدتر است و قوى‌تر است بر ترك دنيا. وَ لَئِنْ قُلْتَ إِنَّكُمْ مَبْعُوثُونَ مِنْ بَعْدِ الْمَوْتِ ،و اگر گويى كه شما را از پس مرگ زنده خواهند كرد،كافران گويند:اين نيست مگر جادوى روشن،آشكارا. هٰذٰا ،اشارت است به قول و بر قرائت آن‌كس كه خواند ساحر [٦]،اشارت به رسول باشد-عليه السّلام.

وَ لَئِنْ أَخَّرْنٰا عَنْهُمُ الْعَذٰابَ إِلىٰ أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ ،آنگه حق‌تعالى گفت:اگر ما عذاب بازپس داريم از ايشان،يعنى از آن كافران كه اين مقالت مى‌گويند تا به مدّتى معلوم.و امّت به معنى مدّت است و حين،و كذا قوله: ...وَ ادَّكَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ [٧]، اى بعد حين،و اين قول عبد اللّه عبّاس است و مجاهد و قتاده.زجّاج گفت و فرّاء [٨]و جبّائى،گفتند:الى امّة [٩]،الى جماعة،تا [١٠]جماعتى كه از پس اينان آيند كه در تكليف امتثال اوامر نكنند،حكمت اقتضاى آن كند كه ايشان را هلاك كند و قيامت برانگيزد.و خلاصۀ اين قول آن است كه:اگر ما تأخير عذاب كنيم تا آنگه كه آن امّت اندك شمارده آيد [١١].رمّانى گفت:اى الى جماعة معلومة انّه [١٢]ليس فيها [من] [١٣]يؤمن،يعنى تأخير عذاب كند تا جماعتى كه معلوم از حال ايشان [١٤]بود كه