روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٦٤ - ترجمه

آن امرى باشد كه دعوت كند باصلاح،و زجر كند از قبيح بدانچه [١]متضمّن باشد از رغبت و رهبت،و دعوت كند با زهد و خشوع،و صرف كند از عصيان و فسوق،و مراد بدو [٢]قرآن است. وَ شِفٰاءٌ لِمٰا فِي الصُّدُورِ ،و شفاى آنچه در دلهاست از درد جهل.و دل را براى آن صدر خوانند كه،جاى او صدر است،و قرآن را براى آن شفا خواند [٣]كه درد جهل،دردى است كه آن را دوا جز به علم نباشد،و قرآن مايۀ [٤]علم است. وَ هُدىً ،و بيانى است و رحمت مؤمنان را،و رحمت،نعمتى باشد بر محتاج براى آن‌كه آن‌كس كه [٥]جوهرى به پادشاهى دهد،نگويند او را [٦]رحمت كرد بر او، و مؤمنان را براى آن تخصيص كرد كه ايشانند كه منتفع شدند بدان.

قُلْ بِفَضْلِ اللّٰهِ وَ بِرَحْمَتِهِ ،بگو اى محمّد،به فضل و رحمت خداى شادمانه شوند [٧].

مفسّران خلاف كردند در معنى فضل و رحمت در اين آيت،بو سعيد خدرى گفت:فضل اللّه،قرآن است،و رحمت او آن است كه:ما را از اهل قرآن كرد.بني هلال بن يسار [٨]و مجاهد و قتاده گفتند:فضل اللّه،قرآن [٩]است،و رحمت ايمان [١٠]است.عبد اللّه عمر گفت:فضل اللّه،اسلام است،و رحمت او تزيين [١١]اسلام است در دلهاى مسلمانان.خالد بن معدان گفت:فضل اللّه،اسلام است و رحمتش ستر است كه به ما فروپوشيد.كيالى [١٢]گفت:فضل اللّه،نعمت ظاهر است،و رحمت نعمتهاى باطن،بيانش قوله: وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظٰاهِرَةً وَ بٰاطِنَةً... [١٣]،ابو بكر الورّاق گفت:فضل اللّه،النّعماء و هو ما اعطى و حبا و رحمته الآلاء و هو ما صرف و زوى.ابن عيينه [١٤]گفت:فضل اللّه،التّوفيق،و رحمته العصمة،و هر دو از باب لطف است،آن لطف كه مكلّف عند آن طاعت بكند آن را توفيق خوانند،و آنچه عند آن از