روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٧٣ - ترجمه

[در] [١]موجى فِي مَوْجٍ ،اراد فى امواج،لفظ واحد گفت و مراد جمع،براى آن‌كه جنس خواست،نبينى كه تشبيه كرد آن را به جبال-به كوهها،بر جمع و بايد تا مشبّه با مشبّه[به] [٢]ماند.و موج،آبى عظيم متراكم باشد،و بيشتر عند باد سخت بود.حق‌تعالى وصف و شدّت آن حال كرد و رفتن كشتى در آن امواج،هر موجى چند كوهى.

وَ نٰادىٰ نُوحٌ ابْنَهُ ،و ندا كرد نوح پسرش را،و آواز داد او را، وَ كٰانَ فِي مَعْزِلٍ ،و گفتند [٣]:نام اين پسر كنعان بود،و گفتند:يام بود و دور بود از او و با او در كشتى نبود [٤].يا بنىّ،اى پسرك من!تصغير ابن باشد.عاصم خواند:يا بنىّ:به فتح«يا»و باقى قرّاء خواندند:به كسر«يا».

ابو على گفت:در بنىّ سه«يا»هست [٥]:«يا»ى اصلى [٦]لام الفعل است، «يا»ى منقلبه از«واو»كه لام الفعل است،و«يا»ى تصغير و«يا»ى اضافت و اختيار كسر است،براى آن‌كه چون«يا»ى اضافت بيفگند كسره رها كند تا دليل «يا»باشد،چنان كه:يا عباد [٧]،و فهو المهتد [٨]،چنان كه چون«الف» بيفگندند،فتحه رها كردند تا دليل حذف«الف»باشد،في نحو قول الشّاعر:

فلست بمدرك ما فات عنّي بلهف و لا بليت و لا لو انّي
اراد:يا لهفا،و قال:

يا لهف نفسى كان جدّة خالد-البيت.

گفت:اى پسرك من!با ما در اين كشتى نشين و با كافران مباش.

قٰالَ سَآوِي إِلىٰ جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمٰاءِ ،گفت:من با كوهى گريزم تا مرا از آب نگاه دارد.و عصمت[،حفظ باشد و منع،معصوم و محفوظ از مكروه،و در دين، عصمت] [٩]لطفى [١٠]باشد كه مكلّف عند آن امتناع كند از معاصى،و معصوم ممنوع