روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٧٤ - ترجمه

باشد به لطف [١]از قبايح نه بر وجه حيلولت.نوح جواب داد و گفت: لاٰ عٰاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللّٰهِ ،امروز عاصم و مانع [٢]نيست از فرمان خداى. إِلاّٰ مَنْ رَحِمَ .در او چند قول گفتند،يكى آن‌كه:استثناى منقطع است،و معنى آن است كه: لاٰ عٰاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللّٰهِ إِلاّٰ مَنْ رحمه[به معنى لكن من رحمة] [٣]اللّه فله من اللّه عاصم.

و وجهى ديگر آن‌كه: لاٰ عٰاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللّٰهِ ،عاصم به معنى معصوم است،چنان كه:... عِيشَةٍ رٰاضِيَةٍ [٤]،اى مرضيۀ،التّقدير:لا معصوم اليوم من امر اللّه الّا من رحمه اللّه،بر اين قول،استثناى متّصل باشد.

قولى دگر آن است كه: لاٰ عٰاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللّٰهِ إِلاّٰ مَنْ رحمنا بنجاتنا،يعنى لاٰ عٰاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللّٰهِ إِلاّٰ اللّه الّذي رحمنا [٥]و نجّانا من الغرق،ايشان در[اين] [٦]مناظره[١٧٩-ر]بودند كه موج بر آمد و ميان ايشان حايل شد و پسر غرق گشت [٧].

اگر گويند:چگونه گفت نوح پسرش را كه،با ما در كشتى آى با آن‌كه خداى تعالى او را نهى كرد كه كافران را در كشتى برد؟گوييم:از اين دو جواب است، يكى آن‌كه:اين،به شرط ايمان گفت،گفت:ايمان آر و در كشتى آى تا نجات يابى.جواب دوم آن‌كه:او منافق بود،به ظاهر ايمان گفتى با نوح،او گمان برد كه او مؤمن است.

اگر گويند:پسر نوح چگونه ملجأ نشد [٨]به ايمان[با آن] [٩]احوال هايل كه مى‌ديد؟جواب آن است كه گوييم:پسر نوح به آن حال نرسيده بود كه ملجأ شود،و ملجأ آن‌كس شود كه او را علم [١٠]ضرورى حاصل شود،به آن‌كه اگر خواهد كه آن فعل كند منع كنند او را،يا مضرّتى عظيم به او رسد از هلاك و تلف،و امّا نفعى عظيم عاجل،چنان كه[كسى را] [١١]گويند:نعم بگوى[در جايى] [١٢]كه تو را زيان ندارد و ملك همۀ دنيا بستان،و پسر نوح ندانست [١٣]آن ساعت كه هلاك خواهد شدن،