و بر قرائت عامّه،معنى آن است كه: بِسْمِ اللّٰهِ اجراؤها [٤]و ارساؤها،به نام خداى است راندن و به داشتن آن.ابو علىّ الفارسىّ گفت:روا بود كه بِسْمِ اللّٰهِ ، در محلّ حال باشد من اِرْكَبُوا ،او فيها،و التّقدير: اركبوا [٥]متبرّكين‌بسم اللّه فى حالتى الاجراء [٦]و الارساء .و براى آن گفت: اِرْكَبُوا فِيهٰا كه در او دو معنى حاصل است، يكى:علوّ و ارتفاع،كركوب الفرس،و في،براى آن گفت كه در او قعرى هست كه فى لايق باشد در ظرفيّت آن.[و] [٧]«با»في بِسْمِ اللّٰهِ ،متعلّق باشد به يكى از چند چيز:امّا اركبوا،و امّا متبرّكين بِسْمِ اللّٰهِ ،چنان كه گفتيم و امّا مَجْرٰاهٰا وَ مُرْسٰاهٰا ،و بر اين قول بازپسين [٨]محلّ او رفع باشد بر خبر ابتداء.

و مفسّران گفتند و اهل اخبار كه:چون خداى تعالى اين بگفت،نوح -عليه السّلام-اين نام را به كشتيبان كرد،هرگه كه خواست كه كشتى برود گفت:

بِسْمِ اللّٰهِ ،برفت و چون خواست كه بايستد،گفت: بِسْمِ اللّٰهِ ،باستاد.و مجرى،اجرا [باشد] [٩]في قول لبيد:

و عمرت حينا قبل مجرى داحس لو كان للنّفس اللّجوج خلود
و،رسا يرسوا،اذا ثبت،قال عنترة:

فصبرت [١٠]نفسا عند ذلك حرّة ترسوا اذا نفس الجبان تطلّع
و مرسا ارسا باشد،اعنى مصدر،قال اللّه تعالى: يَسْئَلُونَكَ عَنِ السّٰاعَةِ أَيّٰانَ مُرْسٰاهٰا [١١].

إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ ،كه خداى من آمرزنده و بخشاينده است.

وَ هِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبٰالِ ،حق‌تعالى آن كشتى ايشان را مى‌برد

[١] .اساس:انّما،با توجّه به نسخه آو،و ديگر نسخه بدلها،تصحيح شد.

[٢] .آج،لب،آز:بر مصدر.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:امّا.

[٤] .آج،لب،آز:اجراها،آو،بم،مل،مج:اجراءها.

[٥] .همۀ نسخه بدلها:فيها.

[٦] .آج،لب،آز:الارجاء.

[٩] [٧] .اساس:ندارد،به قياس با نسخۀ آو،افزوده شد.

[٨] .همۀ نسخه بدلها،بجز مل و مج:آخرين.

[١٠] .اساس:فصرت،به قياس با نسخۀ آو،تصحيح شد.

[١١] .سورۀ انفال(٧)آيۀ ١٨٧.