روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٠١ - ترجمه
كرسى و لوح و قلم و بهشت،و آنچه در زمين آفريد [١]از انواع:حيوان و جماد از كوهها و درياها و آدميان و جنّيان و بهايم و سباع و وحوش و طيور،آنچه تفصيل آن جز او نداند. لَآيٰاتٍ ،در اين جمله آياتى هست و دلالاتى و بيّناتى آنان را كه متّقى باشند و از عقاب او بترسند و از معاصى او اجتناب كنند.
عبد اللّه عباس گفت:سبب نزول آيت آن بود كه،كافران گفتند:اى محمّد! آيتى بيار ما را تا ما به تو ايمان آريم.حقتعالى،اين آيت [٢]بفرستاد و گفت:
اينهمه،آيات و بيّنات و حجج و دلايل است بر الهيّت و وحدانيّت من،و لكن كسى را آيات باشد[كه] [٣]در او نگرد.
آنگه گفت: إِنَّ الَّذِينَ لاٰ يَرْجُونَ لِقٰاءَنٰا ،آنان كه [٤]ثواب ما اميد ندارند و از عقاب ما نترسند و ايمان ندارند به بعث و نشور،و آنكه ايشان را با نزد ما مىبايد آمدن و ملاقات [٥]حساب و كتاب. وَ رَضُوا بِالْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا ،و[به] [٦]زندگانى دنيا كه نزديكتر است راضى شدهاند [٧]و همّت [٨]ايشان از آن برتر نمىشود [٩]. وَ اطْمَأَنُّوا بِهٰا ،و با دنيا ساكن شدهاند و پشت به او بازداده و اعتماد كرده بر او،و آنان كه از آيات و ادلّه و حجج ما غافلاند،بىخبراند.
عبد اللّه عبّاس گفت:مراد به آيت ما [١٠]،قرآن است و محمد[عليه السّلام] [١١]و حمل آن بر عموم كردن اولىتر باشد.و بعضى اهل لغت [١٢]گفتند:رجاء،در آيت به معنى خوف است،چنان كه هذلى گفت[١٣٠-پ]:
اذا لسعته النّحل لم يرج لسعها
و خالفها في بيت نوب [١٣]عواسل [١٤]
[١] .آو،آج،بم،لب،آز:آفريده است.
[٢] .آو،آج،بم،لب،آز:آيات.
[٦] [٣] .اساس:ندارد،به قياس با نسخۀ آو،و ديگر نسخه بدلها،افزوده شد.
[٤] .آو:آنا كه/آنان كه.
[٥] .مل+و.
[٧] .مل:راضى شدند.
[٨] .اساس:همه،به قياس با نسخۀ آو،تصحيح شد.
[٩] .اساس:نمىشوند،به قياس با نسخۀ آو،تصحيح شد.
[١٠] .آج:آيات يا.
[١١] .اساس:ندارد،از مل،افزوده شد.
[١٢] .آو،آج،بم،لب:اهل علم.
[١٣] .اساس:نور،به قياس با نسخۀ آو،و ديگر نسخۀ بدلها،تصحيح شد.
[١٤] .اساس و ديگر نسخه بدلها:عوامل،به قياس با منابع لغت و شعر،و چاپ مرحوم شعرانى،تصحيح شد.