روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٥٨ - ترجمه
ادخلوا الجنة فَنِعْمَ أَجْرُ الْعٰامِلِينَ [١]،به بهشت رويد كه نيكو مزد است بهشت نيكوكاران را.و براى آن دو چيز را تخصيص كرد كه به صبر از معاصى اجتناب كند و نماز او را لطف باشد در اداى طاعات و اجتناب مقبّحات،كما قال اللّه تعالى: إِنَّ الصَّلاٰةَ تَنْهىٰ عَنِ الْفَحْشٰاءِ وَ الْمُنْكَرِ [٢]... ،و رسول-عليه السّلام-چون كارى بدو رسيدى فزعى [٣]با نماز كردى.
و در خبر است كه:يك روز رسول-عليه السّلام-سلمان را ديد [٤]بر روى افتاده از درد شكم،گفت:يا سلمان با شكم درد [٥]،
قم فصلّ فانّ فى الصّلاة الشّفاء [٦]برخيز و نماز كن كه در نماز شفاست.
و در خبر هست كه:عبد اللّه عبّاس در بعضى سفرها بود،او را خبر دادند به مرگ برادرش قثم،استرجاع كرد و فرود آمد از راحله و كناره گرفت و در نماز استاد و دو ركعت نماز كرد و ساعتى نيك بنشست،آنگه برخاست و مىخواند: اِسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاٰةِ وَ إِنَّهٰا لَكَبِيرَةٌ إِلاّٰ عَلَى الْخٰاشِعِينَ .
قوله: اَلَّذِينَ يَظُنُّونَ ،آنان كه ظنّ برند.به اتّفاق محقّقان ظنّ در آيت به معنى يقين است،چه اگر بعث و نشور و ثواب و عقاب به ظنّ باشد ايشان را شاكّ باشند،و چون شاكّ باشند كافر باشند ممدوح نباشند.و ظنّ به معنى علم در كلام[٧٥-ر] عرب بسيار است،و مانند اين آيت قوله تعالى: إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلاٰقٍ حِسٰابِيَهْ [٧]،و دريد بن الصّمّة گفت:
فقلت لهم ظنّوا بألفي مدجّج
سراتهم فى الفارسىّ المسرّد
يعنى ايقنوا.
و گفتهاند:ظنّ از افعالى است كه به معنى شىء و ضدّ باشد به معنى ظنّ و علم بود،و گفتهاند:چون در علم به كار برند مجاز بود،و اين قول قريب است به صواب براى آنكه از اطلاق لفظ ظنّ علم ندانند تا قرينهاى نباشد.و قرينه در آيت آن است
[١] .سورۀ زمر(٣٩)آيۀ ٧٤.
[٢] .سورۀ عنكبوت(٢٩)آيۀ ٤٥.
[٣] .همۀ نسخه بدلها:فزع.
[٤] .مب،مر+كه.
[٥] .همۀ نسخه بدلها،بجز فق:اشكم درد.
[٦] .همۀ نسخه بدلها:شفاء.
[٧] .سورۀ حاقّه(٦٩)آيۀ ٢٠.