روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٨٨ - ترجمه

عبد اللّه عبّاس گفت:شكر طاعت خداى باشد به همه جوارح در نهان و آشكارا، و حسن بصرى گفت:شكر النّعمة ذكرها،من قوله تعالى: وَ أَمّٰا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ [١]،و من

قول النّبىّ-عليه السّلام- التّحدّث بالنّعم [٢]شكر، و

قوله عليه السّلام:

فان ذكره فقد شكره،و من كتمه فقد كفره ،شكر نعمت آن باشد كه بازگويد كه منعم با من چه نعمت كرد،بازگويد بر سبيل مدح و ثنا.

فضيل عياض گفت:شكر نعمت آن بود كه نعمت را عدّت و آلت نسازد به معصيت او.ابو بكر ورّاق گفت:شكر نعمت آن بود كه خود را در نعمت و سعى خود را در او هيچ بهره نشناسى،همه از او بينى،چنان كه گفت: وَ مٰا بِكُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللّٰهِ [٣]... ،و بيان اين آن خبر است كه رسول-عليه السّلام-گفت،موسى-عليه السّلام- خداى را گفت:بار خدايا!آدم چگونه شكر تو توانست كردن،و تو او را بيافريدى و برگزيدى،و فريشتگان را فرمودى تا او را سجده كردند و بهشت به جاى او كردى؟ حق‌تعالى گفت:آدم دانست كه آن‌همه از من است،شكر او اين قدر بس مرا.

جنيد گفت:شكر خدا آن بود كه بنده داند كه از شكر عاجزست.

و از داود-عليه السّلام-روايت كردند كه او گفت:

سبحان من جعل اعتراف العبد بالعجز عن شكره شكرا كما جعل اعترافه بالعجز عن معرفته معرفة ،گفت:

سبحان آن خداى كه اعتراف بنده به عجز از شكر او به شكر بر گرفت،چنان كه عجز او از معرفت از او به [٤]معرفت بر گرفت.

و گفتند،شكر پنج چيز است:مجانبة السيّئات و المحافظة على الحسنات و مخالفة الشّهوات و بذل الطّاعات و مراقبة ربّ الارضين و السّماوات،گفتند [٥]:شكر اين پنج چيز است،كه از سيّئات بپرهيزد [٦]،و حسنات را محافظت كند،و شهوات را مخالفت كند،و طاعت مبذول دارد معبود خود را،محافظت كند،و شهوات را مخالفت كند،و طاعت مبذول دارد معبود خود را،و مراقبت فرمان خداى كند در جميع احوال.ذو النّون گفت:شكر آن‌كس كه فوق تو باشد به طاعت توان كردن،و آن‌كه مثل تو باشد به مكافات،و آن را كه دون تو باشد به احسان.