روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٨٣ - ترجمه

و«نظر»،بود به معنى انتظار،في قوله تعالى: وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نٰاضِرَةٌ، إِلىٰ رَبِّهٰا نٰاظِرَةٌ [١]،اى وجوه غضّة منتظرة ثواب ربّها.و همچنين قوله: وَ إِنِّي مُرْسِلَةٌ إِلَيْهِمْ بِهَدِيَّةٍ فَنٰاظِرَةٌ بِمَ يَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ [٢]،و كذا قوله: وَ إِنْ كٰانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلىٰ مَيْسَرَةٍ [٣]... ،و استقصاء كلام در آن‌كه نظر به معنى رؤيت نيامده است و شبه مخالفان و جواب آن چون به آيت رسيم گفته شود-ان‌شاءاللّه تعالى و به الثّقة.

وَ إِذْ وٰاعَدْنٰا مُوسىٰ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ،ابو جعفر و ابو عمرو و يعقوب خوانند:

«وعدنا»،من الوعد،بى«الف»،باقى خوانند: وٰاعَدْنٰا [٨٣-پ]به«الف»من المواعدة.و مفاعل [٤]اغلب از ميان دو كس باشد،و اين جا از باب آن باشد كه مفاعله از ميان دو كس نباشد،براى آن‌كه موسى خداى را وعدۀ نداد،بل خداى تعالى او را وعدۀ مناجات داد.پس قرائت ابو عمرو قوى‌تر باشد و بر قرائت ديگر قرّاء مفاعله از باب طارقت النّعل [٥]و عاقبت اللّصّ و عافاه اللّه باشد.و وعد اخبار باشد موعود را به آنچه او را خرّم كند،و وعد و عدة [٦]و ميعاد نظاير بود،و وعد در خير بود،و وعيد در شرّ چون مطلق باشد،و چون مقيّد بود در خير و شرّ حقيقت بود،من قوله تعالى: اَلنّٰارُ وَعَدَهَا اللّٰهُ الَّذِينَ كَفَرُوا [٧].

أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ،گفتند:چرا شب گفت [٨]،روز نگفت؟گوييم:براى آن‌كه عرب حساب بر ماه كنند و ماه به شب برآيد.قولى ديگر آن است كه:شب به روز مقدّم است،خداى تعالى اوّل شب آفريد [٩]لقوله: وَ آيَةٌ لَهُمُ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهٰارَ [١٠]... ، و نصب«ليلة»بر تميز است.

و«موسى»،نامى اعجمى است براى آن نامنصرف است كه علم است و اعجمى،و براى آن‌كه«الف»در آخرش افتاد اعراب در او نشود،اولى‌تر آن باشد كه