يكى آن‌كه:قطع نيست بر آنكه در آن‌وقت يا پيش از آن جز او كافرى نبود، بل«جانّ»را كه خداى تعالى هلاك كرد،پيش از آن شايد كه در ميان ايشان كافران بوده باشند [٢].

و جوابى ديگر آن است كه:خداى تعالى نه آن خواست كه اوّل [٣]جماعتى بود كه در آن عهد بودند و كافر بودند،معنى آن است كه:او كافر بود،و حكم او حكم كفّار بود،چنان كه يكى گويد:فلان مرا از جملۀ دشمنان است،و اگرچه در آن‌وقت دشمنى دگر نباشد او را.

جوابى دگر آن است كه:خداى تعالى اين كلام در عهد رسول گفت،و اين نظم آنگاه فرمود،و در آن‌وقت همۀ جهان كافر بودند-الّا ما شاء اللّه! و روايت است از ابو هريره و ابو سعيد الخدرىّ كه،رسول-صلّى اللّه عليه و آله- گفت:چون يكى از فرزندان آدم سورت سجده بخواند و به جاى سجده رسد،سجده بكند،شيطان با كناره شود و گريستن گيرد و گويد:ويله [٤]،واى بر او!فرزند آدم سورت بر خواند و سجده كرد و مستحقّ بهشت شد،و من سجده نكردم مستحقّ دوزخ شدم.

و ابو العاليه روايت كند كه:چون نوح عليه السّلام-در كشتى نشست،ابليس بيامد و بر دنبال كشتى [٥]نشست.نوح گفت:يا ابليس!خود را و مردمان را هلاك كردى،گفت:اكنون چه كنم؟گفت:توبه كن.گفت:مرا توبه باشد؟گفت:بار خدايا!ابليس اگر توبه كند،قبول كنى؟گفت:توبۀ او قبول كنم اگر گور آدم را سجده كند.نوح گفت:خداى چنين وحى كرد به من.گفت:من آدم را زنده سجده نكردم،گور او را سجده خواهم كردن،و او مرده!و امثال اين اخبار اخبار آحاد باشد،

[١] .آج،لب،فق:كه اگر.

[٢] .آج،لب،فق،وز،مب،مر:باشد.

[٣] .همۀ نسخه بدلها:او از.

[٤] .دب:واى ويله،آج،لب،فق:ويلاه،مب،مر:وا ويلاه.

[٥] .مج،دب،آج،لب،فق،وز،مر+به.