روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢١٦ - ترجمه

بهشت را مسكن تو كردم،و براى آن ضمير مرفوع منفصل اظهار كرد،اعنى«انت» پس ازآن‌كه مستكنّ بود تا عطف اسمى ظاهر كند بر او،چه عطف [١]ظاهر بر مستكنّ نشايد كردن چنان كه در [٢]دگر آيت گفت: إِنَّهُ يَرٰاكُمْ هُوَ وَ قَبِيلُهُ [٣]... ،و مانند اين: فَاذْهَبْ أَنْتَ وَ رَبُّكَ [٤].«زوج»،هم جفت باشد و هم فرد،و لكن يكى را زوج نگويند تا او را همتايى نبود كه هريكى از ايشان جفت صاحبش باشد،تقول:عندي زوج من الحمام و زوجان،هر دو را معنى يكى باشد،يعنى نر و ماده،و زوج كه ماده باشد،گاه با«ها»گويند و گاه بى«ها».شاعر مى‌گويد:

و أراكم لدى الحمامات عندي مثل صون الرّجال للأزواج
يعنى النّساء.و او جمع زوج باشد،و جمع زوجة زوجات بود،و مراد به اين لفظ حوّاست.

علما خلاف كردند در خلق حوّا.بعضى گفتند:خداى تعالى او را از بقيّۀ طينت [٥]آدم آفريد،و درست آن است كه در خبر آمد كه:چون آدم-عليه السّلام-در بهشت بنشست،تنها بود و مستوحش مى‌شد از تنهايى،خداى تعالى خواب بر آدم افگند تا آدم بخفت.پس بفرمود تا از پهلوى چپ او استخوانى [٦]بگرفتند و خداى از آن استخان [٧]حوّا را بيافريد بر صورت آدم،با جمال تمام و حلّه‌هاى بهشت در او پوشانيد، و او را به انواع زينت بياراست تا بيامد بر سرينان [٨]آدم بنشست.

چون آدم از خواب در آمد،خواست تا دست بدو دراز كند،فريشتگان گفتند:

مه،مكن [٩]،گفت:خداى اين را نه براى من [١٠]آفريد؟گفت:آرى!حتّى تؤدّى مهرها،تا مهرش بدهى [١١].گفت:مهر اين چه باشد؟گفتند:آن‌كه سه‌بار بر محمّد و