فَزٰادَهُمُ اللّٰهُ مَرَضاً ،در اين دو قول است:يكى آن‌كه لفظ خبر است و معنى دعا،يعنى دعا عليهم،كه نفرين باشد،خداى بيفزاياد ايشان را بيمارى چنان كه عرب گويد:قاتله اللّه و لحاه.معنى آن بود كه:خذلهم اللّه،خداى ايشان را مخذول بكناد! و قولى ديگر آن است كه لفظ خبر است و معنى هم خبر [١]بيفزود خداى ايشان را بيمارى،يعنى ايشان را با خود بگذاشت تا عند اين [٢]در شكّ و كفر و نفاق بيفزودند.آنگه اين زيادت با خود حواله كرد،چون حصول آن از ايشان عند خذلان او بود.

و وجهى ديگر آن است كه،خداى تعالى[٢٧-ر]افعالى كرد با ايشان كه ايشان عند آن بايست تا به ايمان و طاعت نزديك شوند،ايشان در كفر بيفزودند [٣]، خداى با خود حواله كرد ازآنجا كه آن فعل او بود كه ايشان عند آن ازدياد كردند، چنان كه در حقّ سورت گفت: وَ إِذٰا مٰا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ أَيُّكُمْ زٰادَتْهُ هٰذِهِ إِيمٰاناً فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَزٰادَتْهُمْ إِيمٰاناً وَ هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ، وَ أَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزٰادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ [٤]...،در اين آيات زيادت ايمان را و زيادت كفر را حوالت با سورت كرد،و معلوم است به‌ضرورت كه سورت،ايمان و كفر نيفزايد،بل ايشان ايمان و كفر افزايند و لكن چون عند نزول سورت بود،با سورت حوالت كرد.و اين آيات هم در حقّ منافقان است در آخر سورة التّوبة،و مانند اين قوله تعالى حكاية عن نوح-عليه السّلام: فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعٰائِي إِلاّٰ فِرٰاراً [٥]،و مثله:

فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا حَتّٰى أَنْسَوْكُمْ ذِكْرِي [٦] ...،معنى اين هر دو آيت چنان است كه معنى آن آيات.

وَ لَهُمْ عَذٰابٌ أَلِيمٌ ،يعنى مولم،«فعيل»به معنى«مفعل»است،چنان كه

[١] .وز:هم چنين.

[٢] .در اساس:عبارت اصلى محو شده و به صورت«نزد آن»با خطى متفاوت از متن نوشته شده،متن با توجّه به مج تصحيح شد.

[٣] .فق،وز+آنگه آن زياده را.

[٤] .سورۀ توبه(٩)آيۀ ١٢٤ و ١٢٥.

[٥] .سورۀ نوح(٧١)آيۀ ٦.

[٦] .سورۀ مؤمنون(٢٣)آيۀ ١١٠