ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٩٨ - تفسير
ولى اين سخن بعيد است زيرا همه مفسرين گفتهاند: ضمائر پيش از اين جمله و بعد از آن همگى برسول خدا- ٦- بر ميگردد مانند ضمير در جمله(إِلَّا- تَنْصُرُوهُ) و جمله(فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ) و جمله(إِذْ أَخْرَجَهُ) و جمله(لِصاحِبِهِ) و هم چنين در ما بعد آن در جمله(وَ أَيَّدَهُ) و با اين ترتيب چگونه ممكن است در اين ميان تنها ضمير در جمله(فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ) به ابى بكر برگردد.
گذشته از اينكه در همين سوره خداوند (در داستان جنگ حنين) فرموده:
(ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ ...) و در سوره فتح فرمايد:(فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ)[١] (كه در اين دو جا تصريح فرموده كه «سكينة» و آرامش برسول خدا- ٦- نازل گشت، و اين آيه نيز از نظر سياق با آنها در معنا متحد است). و شيعيان در تخصيص «سكينة» به پيغمبر- ٦- در اين آيه سخنى گفتهاند كه ما چون نخواستيم مورد سوء ظن (و اتهام به اعمال تعصب) قرار گيريم از اينجهت از نقل آن خوددارى كرديم.
(وَ جَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلى) يعنى خداى سبحان كلمه (و دعواى) آنان را پست و بيمقدار كرد، و منظور اين است كه تهديدات آنها و ارعابى را كه از پيغمبر- ٦- كرده بودند پست كرد، و آن را با نصرت آن حضرت بر ايشان باطل فرمود، و از اين منظور بدين سخن تعبير كرد.
(وَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيا) يعنى كلمه خدا والا و منصور است بىآنكه كسى آن را والايى مقام داده باشد، زيرا ممكن نيست كه كلمه خدا مردم را بر خلاف حكمت دعوت كند و برخى گفتهاند: كلمه كافران كلمه شرك است، و كلمه خدا كلمه توحيد و گفتار، «لا اله الا اللَّه» است، و معناى پست ساختن كلمه كافران آن است كه آنان را زبون و پست كرد، و كلمه خدا را برترى داد يعنى اسلام و مسلمين را عزت بخشيد.
(وَ اللَّهُ عَزِيزٌ) يعنى در انتقام گرفتن از اهل شرك و «حكيم» است در تدبير كارها.
[١]- سوره فتح آيه ٢٦