ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٤٠ - شأن نزول

بيان آيه ٦٤ تا ٦٦

شرح لغات‌

حذر: آماده كردن وسائل دفع ضرر.

منافق: كسى است كه بر خلاف كفر باطنى خود تظاهر به ايمان كند، و اين لفظ مشتق است از «نافقاء» بمعناى سوراخ لانه موش صحرايى، چون حيوان مزبور براى لانه خود دو راه ميسازد يكى را ميپوشاند و ديگرى را آشكار ميكند كه اگر از يكى از آنها بسراغ او آمدند از راه ديگر بيرون رود.

خوض: پا نهادن در گل و لاى و در اثر كثرت استعمال در غير آن هم استعمال ميشود.

لعب: كارى است كه براى تحصيل لذت موجب سقوط منزلت گردد مانند كارهاى كودك. و از همين جهت (بشجاع معروف عرب: عامر بن مالك بن جعفر بن كلاب) ملاعب الاسنّة (شوخى كننده با نيزه‌ها) گفته‌اند، يعنى آن مرد بخاطر شجاعتى كه داشت پيش روى نيزه‌ها ميرفت مانند كارهاى بچگانه كه از روى مآل انديشى (و فكر عاقبت كار) نبود.

اعتذار: عذر خواهى.

اجرام: از حق بريدن و بباطل گرويدن.

شأن نزول‌

از ابن كيسان نقل شده كه گويد: اين آيات درباره دوازده نفر نازل شد كه در عقبه (گردنه‌اى در راه مدينه) كمين كردند تا وقتى كه رسول خدا- ٦- از جنگ تبوك مراجعت ميكند آن حضرت را بقتل برسانند، جبرئيل اين جريان را بآن حضرت گزارش داد و او را مأمور ساخت تا كسى را بنزد آنها روانه كند و مركبهاى ايشان را بزند تا آنها را از سر راه دور سازد، و در آن حال افسار مركب رسول خدا- صلى اللَّه‌