ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢١٤ - تفسير

به بناى كناره‌جويى ويران يعنى همانطور كه بناى بر كناره جوى ويران در آب فرو ميريزد هم چنان بناى اينان در آتش دوزخ سقوط كرده و فرو ميريزد.

يعنى عمل شخص متقى و پرهيزگار با عمل آدم منافق مساوى نيست زيرا كارهاى اشخاص متقى بر اصل صحيح و ثابتى استوار است و عمل منافق بر اصل ثابتى استوار نبوده و سريع الزوال است.

(فَانْهارَ بِهِ فِي نارِ جَهَنَّمَ) ترجمه و تفسيرش گذشت، و از جابر بن عبد اللَّه روايت شده كه گفت مسجد ضرار را (پس از سوختن) ديدم كه از آن دودى بيرون ميآمد.

(لا يَزالُ بُنْيانُهُمُ الَّذِي بَنَوْا رِيبَةً فِي قُلُوبِهِمْ) يعنى پيوسته اين بنائى كه كرده بودند موجب شك و ترديد در دلهاشان شده بود كه در ظاهر تظاهر باسلام ميكردند و در باطن بر نفاق خود پايدار بودند.

و گفته شده معناى آن ناراحتى و خشمى بود كه در دلهاشان پديد آمده بود. و بقول ديگر حسرتى بود كه در دلهاشان پديدار گشته و در آن حسرت بسر ميبردند.

(إِلَّا أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ) يعنى تا وقتى كه بميرند. و مراد آيه اين است كه آنها از خطا و گناه خود دست نميكشند و توبه نميكنند تا اينكه بر نفاق و كفرشان بميرند و چون مردند بوسيله مرگ، كيفر دست كشيدن از ايمان و ثبات در كفر را ببينند.

و برخى گفته‌اند: معناى آن اين است كه مگر توبه كنند توبه‌اى كه از شدت پشيمانى و حسرت بر گذشته دلهاشان پاره پاره شود.

(وَ اللَّهُ عَلِيمٌ) و خدا آگاه است به انديشه‌هاى آنها در ساختن مسجد ضرار.

(حَكِيمٌ) و فرزانه است در دستورى كه براى ويرانى و جلوگيرى از اقامه نماز در آن داده است‌

.