ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٥ - تفسير

بيان آيه ٣- ٤

شرح لغات‌

«أذان» بمعناى اعلام است، و برخى گفته‌اند: اصل آن از نداء است كه بوسيله گوش شنيده ميشود، و «مدت» و «زمان» و «حين» هر سه در معنى نظير يكديگرند.

تفسير

آن گاه خدا بيان فرمايد كه واجب است برائت و بيزارى از آنها بمشركان اعلام شود تا در نتيجه مسلمانان را به پيمان شكنى و بيوفايى متهم نكنند و از اينرو فرمود:

(وَ أَذانٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ) و اعلامى است از خدا و رسول او بمردمان و معناى آن امر و دستور است يعنى: اعلام كنيد مردمى را كه با شما پيمان دارند، و برخى گفته‌اند: مقصود از «مردم» (در آيه) عموم مردمان با ايمان و مشرك است، زيرا همه آنها در اين اعلام داخل هستند.

(يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ) روز حج اكبر و در اينكه آن روز چه روزى است سه قول گفته‌اند ١- روز عرفة، و اين قول عمر و سعيد بن مسيب و عطاء و طاووس و مجاهد است. و از على ٧ نيز اين قول روايت شده. و مسور بن مخزمة آن را از رسول خدا- ٦- نيز روايت كرده است. و عطا گفته: حج اكبر آن حجى است كه در آن وقوف (بعرفات) باشد و حج اصغر آن است كه وقوف در آن نباشد و آن عمرة است.

٢- روز نحر (روز عيد قربان)، و اين قول از على ٧ و ابن عباس و سعيد بن جبير و ابن زيد و نخعى و مجاهد و شعبى و سدى نقل شده، و از امام صادق ٧ نيز روايت شده، و ابن ابى اوفى آن را از رسول خدا- ٦- نيز روايت كرده است.

حسن گفته: و نام آن روز را حج اكبر نهادند بدان جهت كه در آن سال مسلمانان و مشركان همگى حج گذاردند، و پس از آن سال مشركان ديگر حج بجا نياوردند.