ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٣٥ - شأن نزول

بيان آيه ٦١ تا ٦٣

شرح لغات:

فرق بين «أحق» (سزاوارتر) و «اصلح» (شايسته‌تر) آن است كه «احق» گاهى از غير صفات فعل است مانند آنكه گويى «زيد أحق بالمال» (زيد سزاوارتر بمال است) ولى «أصلح» مخصوص صفات فعل است، و از اينرو گفته ميشود: «اللَّه أحق بأن يطاع» (خدا سزاوارتر است كه فرمانبرداريش شود) ولى در اينمورد «اصلح» گفته نمى‌شود.

محادة: بمعناى تجاوز از حد از روى دشمنى است، و محادة، و مخالفت، و معاداة، در معنا نظير يكديگر هستند، و اصل آن بمعناى منع است. و نيز محادة بحالت شتاب و سبكى در حال غضب گويند زيرا آن حالت انسان را از وظيفه خود باز دارد.

خزى: رسوايى و آنچه از آن شرم آيد.

شأن نزول:

برخى گفته‌اند: اين آيات درباره گروهى از منافقين نازل شد كه از آن جمله بود:

جلاس بن سويد، و وشاس بن قيس، و مخشى بن حمير، و رفاعة بن عبد المنذر و ديگران كه اينان سخنان نابجايى (درباره رسول خدا) ميگفتند، مردى از آنها گفت:

اين سخنان را نگوئيد كه ميترسيم بگوش محمد برسد و درباره ما تصميمى بگيرد! جلاس بدو گفت: ما هر چه خواستيم مى‌گوييم آن گاه بنزد او ميرويم و منكر آن ميشويم و او باور ميكند چون محمد گوش شنوايى است.

و محمد بن اسحاق و جمعى ديگر گفته‌اند: اين آيات درباره مردى بنام نبتل بن حارث نازل شد و او مردى سياه چهره و سرخ چشم و سوخته گونه و زشت رو بود كه سخنان پيغمبر- ٦- را بگوش منافقان ميرسانيد، بدو گفتند: اينكار را