فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٥ - نكتهها (١٣) رضا مختارى
بنابراين، براى اينكه از تعبير مطابق قرآن كريم و روايات شريفه پيروى شود بايد گفت: «نماز قصر» يا «نماز كوتاه»، نه تعبير من درآوردى و نادرست و احياناً موهن «نماز شكسته»؛ زيرا غالباً تعبير «نماز را شكستن» به معناى ابطال نماز به كار مىرود. امير خسرو گويد:
ره غلط شد عنان بگردانم قبله كژ شد نماز بشكستم. (١٠)
نكته ٥٤. تعبير مسامحهآميز و بلكه نادرست ديگرى كه در متون فقهى پيشينيان نيست و در دهههاى اخير به رسايل عمليه راه يافته است، تعبيرى است كه در بحث شكيات نماز به كار مىرود و شك در شمار ركعات را به «شكهاى باطل» و «شكهاى صحيح» تقسيم مىكنند كه درست يا دقيق نيست. شك صحيح و باطل معنايى ندارد بلكه چون برخى از شكها موجب بطلان نماز مىشود و برخى اين گونه نيستند، بايد گفت: «شكهاى مُبطِل» و «شكهاى غير مُبِطل» نه صحيح و باطل.
چنين تعبيرى در متون فقهى گذشتگان ديده نمىشود؛ از جمله شيخ بهايى (م١٠٣٠) در جامع عباسى. همچنين حاجى كلباسى (م ١٢٦١) در نخبه تعبير «مبطل» دارد:
«شك در نماز چهار ركعتى نيز مبطل است مگر در هشت صورت».
ولى شيخ انصارى (م١٢٨١) در صراط النجاة مىنويسد:
شكيات بيست و يك قسم است: پنج قسم آن اعتبار ندارد... و هشت صورت آن باطل است... و هشت صورت ديگر باطل نيست. (١١)
همچنين صاحب عروه با اينكه در آغاز بحث «فصل في الشك في الركعات» به طور صحيح مىگويد: «الشكوك الموجبة لبطلان الصلاة ثمانية» (١٢)؛ در ادامه بحث تعبير «الشكوك الصحيحة» و «الشكوك الباطلة» را مكرّر به كار مىبرد؛ از جمله: «الشكوك
(١٠) لغت نامه دهخدا، ج١٤، ص٢٢٧٣٤، «نماز شكستن».
(١١) صراط النجاة، ص١٦٩ و ١٧٠، مسأله ٦٦١.
(١٢) العروة الوثقى، ج٣، ص٢٤٢، مسأله ١.