«إذا كنت في صلاة الفريضة فرأيت غلاماً لك قد أبق أو غريماً لك عليه مال أو حيّة تتخوّفها على نفسك، فاقطع الصلاة واتبع غلامك او غريمك و اقتل الحيّة» (١٢٢) ؛

اگر در نماز واجب هستى و ديدى برده‌ات فرار مى‌كند يا بدهكار خود را ديدى يا مارى را ديدى كه از آن بر جان خود مى‌ترسى، نماز را قطع كن و برده يا بدهكار خود را تعقيب كن يا مار را بكش.

در همه اين ادله مناقشه شده كه هيچ يك از آنها بر حرمت تكليفى قطع نماز دلالت نمى‌كند. (١٢٣) به مدخل قواطع نماز مراجعه شود.

ششم، امورى كه ابطال آن جايز يا واجب است:

گفته شد كه ابطال شرعى عمل ـ چه عبادت باشد و چه غير عبادت در صورتى كه عمل واجب نباشد و بر ابطال آن عنوان محرمى مترتب نباشد ـ حتى در مثل نماز،جايز است؛ چون مقتضى حرمت وجود ندارد. همچنين عمل واجب نيز اگر مضيّق نباشد دليلى نيز بر حرمت ابطال آن وجود ندارد و ابطالش جايز خواهد بود.

حتى بر فرض حرام بودن ابطال به جهت واجب مضيّق بودن عمل يا به جهت وجود دليل بر حرمت ابطال آن و لزوم اكمال آن ولو اين كه واجب يا مضيّق نباشد؛ مانند حج و عمره، باز در بعضى حالات ابطال آن جايز و گاه واجب است كه در ذيل به اهم آن موارد اشاره مى‌شود:

١. در صورتى كه اتمام آن عمل، مزاحم تكليف ديگرى باشد كه مساوى با آن يا ارجح از آن است، مانند حفظ نفس محترم از تلف كه به حسب قواعد باب تزاحم حرمت ابطال در امثال اين موارد برداشته مى‌شود. بنابراين اگر تكليف ديگر اهمّ باشد، ابطال عمل مهمّ و انصراف به عمل اهمّ واجب است. در فرضى كه هردو عمل در اهميت مساوى

(١٢٢) همان، ج٧، ص٢٧٦ و٢٧٧، ب٢١ از ابواب قواطع نماز، ح١.
(١٢٣) مستند العروه(كتاب الصلاة)، ج٤، ص٥٥٣ ـ ٥٥٦.