٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٣ - ولايت الهى و حکومت اسلامى محمد مؤمن قمى آیت الله

آنچه غير از خدا مى‌پرستند الفاظ بى حقيقت و بى معنايى است كه شما و پدرانتان ساخته‌ايد و خدا هيچ نشانه الهيت در آن خدايان باطل ننهاده است. تنها حكمفرماى عالم خداست و امر فرموده كه جز او كسى را نپرستيد. آيين محكم اين است ولى بيشتر مردم نمى‌دانند.

اگر چه مضمون آيه، حكايت از آن چيزى است كه يوسف پيامبر(على نبينا و آله و عليه السلام) به همبندانش در زندان گفته است، ولى شكى نيست كه از حكمت‌ها و معارف الهى است كه قرآن كريم آن را بيان كرده و حكايت آن براى تذكر انسان‌ها و هدايت هدايت شدگان است. در اين آيه با جمله {أن الحكمُ إلاّ للّه‌} تصريح شده كه حقّ جعل حكم، منحصر در خداوند متعال است و هيچ كس غير از خداوند چنين حقى ندارد. همه قوانين و وظايف و اوامر جعل شده براى بندگان، از مصاديق حكم هستند و آيه شريفه يكى از مصاديق حكم را امر خداوند به مردم كه كسى جز او را نپرستند ـ عدم پرستش خود را در قسمت {أَن لاتعبدوا إلاّ إيّاه } ـ بر شمرده است. اين آيه دلالت واضح بلكه صريحى دارد بر اين كه حقّ جعل هر وظيفه‌اى بر بندگان فقط مختص به خداوند متعال است .

اشكال: بنابر آنچه از كتابهاى لغت استفاده مى‌شود حكم، رأى محكمى است كه براى پايان دادن به نزاع و مخاصمه از طرف قاضى صادر مى‌شود و مخصوص باب قضا است و عنوان عامّى نيست كه تمامى قوانين را در برگيرد. در كتاب مفردات راغب چنين آمده است:

حكم به يك شى‌ء، آن است كه در مورد آن قضاوت كنى كه اين گونه است و يا اين گونه نيست، چه اين حكم تو نسبت به ديگران الزام آور باشد و چه نباشد.

همان طور كه مشاهد مى‌شود در معناى حكم مفهوم، قضا گنجانده شده است كه مختص به موارد تنازع و تخاصم و طرح دعوى نزد قاضى مى‌باشد، بلكه اين خصوصيت حكم در بيشتر موارد استعمال آن در قرآن كريم به وضوح لحاظ گرديده است؛ مثل اين آيه:

{و ما اختلفتم فيه من شيء فحكمه إلى اللّه‌} (١٤) ؛

و آنچه را در آن اختلاف و نزاع كرديد حكم آن به خدا باز مى‌گردد.


(١٤) شورى ، آيه ١٠.