فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٣ - ولايت الهى و حکومت اسلامى محمد مؤمن قمى آیت الله
آنچه غير از خدا مىپرستند الفاظ بى حقيقت و بى معنايى است كه شما و پدرانتان ساختهايد و خدا هيچ نشانه الهيت در آن خدايان باطل ننهاده است. تنها حكمفرماى عالم خداست و امر فرموده كه جز او كسى را نپرستيد. آيين محكم اين است ولى بيشتر مردم نمىدانند.
اگر چه مضمون آيه، حكايت از آن چيزى است كه يوسف پيامبر(على نبينا و آله و عليه السلام) به همبندانش در زندان گفته است، ولى شكى نيست كه از حكمتها و معارف الهى است كه قرآن كريم آن را بيان كرده و حكايت آن براى تذكر انسانها و هدايت هدايت شدگان است. در اين آيه با جمله {أن الحكمُ إلاّ للّه} تصريح شده كه حقّ جعل حكم، منحصر در خداوند متعال است و هيچ كس غير از خداوند چنين حقى ندارد. همه قوانين و وظايف و اوامر جعل شده براى بندگان، از مصاديق حكم هستند و آيه شريفه يكى از مصاديق حكم را امر خداوند به مردم كه كسى جز او را نپرستند ـ عدم پرستش خود را در قسمت {أَن لاتعبدوا إلاّ إيّاه } ـ بر شمرده است. اين آيه دلالت واضح بلكه صريحى دارد بر اين كه حقّ جعل هر وظيفهاى بر بندگان فقط مختص به خداوند متعال است .
اشكال: بنابر آنچه از كتابهاى لغت استفاده مىشود حكم، رأى محكمى است كه براى پايان دادن به نزاع و مخاصمه از طرف قاضى صادر مىشود و مخصوص باب قضا است و عنوان عامّى نيست كه تمامى قوانين را در برگيرد. در كتاب مفردات راغب چنين آمده است:
حكم به يك شىء، آن است كه در مورد آن قضاوت كنى كه اين گونه است و يا اين گونه نيست، چه اين حكم تو نسبت به ديگران الزام آور باشد و چه نباشد.
همان طور كه مشاهد مىشود در معناى حكم مفهوم، قضا گنجانده شده است كه مختص به موارد تنازع و تخاصم و طرح دعوى نزد قاضى مىباشد، بلكه اين خصوصيت حكم در بيشتر موارد استعمال آن در قرآن كريم به وضوح لحاظ گرديده است؛ مثل اين آيه:
{و ما اختلفتم فيه من شيء فحكمه إلى اللّه} (١٤) ؛
و آنچه را در آن اختلاف و نزاع كرديد حكم آن به خدا باز مىگردد.
(١٤) شورى ، آيه ١٠.