انجام داده است هر چند پيامبر(ص) از اين كار آنان ناخشنود بوده، اما ناخشنودى او به سبب ترس از واجب شدن اين كار بوده نه از اصل اين كار. اما چون پس از مرگ پيامبر(ص) خوفى از واجب شدن اين كار وجود نداشت، عمر به دليل مفاسدى كه در اختلاف امت است و همچنين به دليل اين كه به جماعت خواندن نماز پشت سر يك نفر براى بسيارى از نماز گزاران، نشاط آورتر است، آن را ترجيح داده است. (٦٩)

اين سخن اشتباه است؛ زيرا اگر نماز تراويح مشروع است و از جمله اعمالى است كه خداوند آن را تشريع كرده، چرا مورد ناخشنودى پيامبر(ص) بوده است و اگر ناخشنودى او به سبب ترس از واجب شدن آن بوده كافى بود كه براى رفع اين ترس، آن را گهگاه انجام دهد. بنابراين، اينكه پيامبر(ص) به خانه رود و در طول عمرش، براى اقامه اين نماز در مسجد حاضر نشود، نشان مى‌دهد كه به جماعت خواندن آن مشروع نبوده است، زيرا چنانچه اين عمل مشروع بوده نبايستى آن را به طور كلى ترك مى‌كرد و مى‌دانيم كه تشريع يك حكم بدون اين كه كار برد عملى داشته باشد، عملى لغو است كه از خداوند سبحان صادر نمى‌شود.

ابويوسف روايت كرده است كه:

از ابوحنيفه از نماز تراويح و كارى كه عمر انجام داد، سؤال كردم، در جواب گفت: نماز تراويح سنّتى مؤكّد است و چيزى نيست كه عمر از پيش خود ساخته باشد و در مورد آن بدعت نگذاشته و به آن فرمان نداده، مگر مطابق اصل و عهدى از رسول خدا(ص) كه نزد وى بوده است. عمر آن را وضع كرد و مردم را گرد آورد تا آن را با ابىّ بن كعب به جاى آورند و وى هم اين نماز را به صورت جماعت اقامه كرد و صحابه بسيارى از مهاجرين و انصار حضور داشتند و كسى از آنها، نه تنها مخالفت نكرد، بلكه همراهى كرده و به آن فرمان دادند. (٧٠)

(٦٩) فتح البارى، ج٤، ص٢٠٤.
(٧٠) الموسوعة الفقهية الكويتيه، ج٢٧، ص١٣٨ به نقل از فتح القدير، ج١، ص٣٣٣.