پيامبر(ص) در آغاز دعوت، تنها چيزى كه از مشركان خواست اين بود كه {قولوا لا إله إلاّ اللّه‌ تفلحو} و با اين وجود، بسيارى حاضر به گفتن اين كلمه نشدند كه نتيجه آن به وجود آمدن جنگ‌ها و ريخته شدن خون‌ها بود. يا مثلاً هنگامى كه پيامبر (ص) جواز متعه را اعلان كرد، نفعى نبخشيد و آن‌ها آن را زنا قلمداد كردند. بنابراين زمينه اطاعت در آن زمان ضعيف بود و اعلان حيل ربا و تعليم آن، نفعى نداشته است. (٦٩)

پاسخ: قضاوت فوق در بيان زمينه شأن نزول آيه شريفه صحيح نيست؛ زيرا در زمانى كه رسول خدا(ص) اين نامه را به كارگزار خود نوشت، اهل مكه مسلمان شده بودند و فرمان پيامبر(ص) در نامه اشاره شده ـ در مورد جنگ با ربا خواران در صورت دست نكشيدن از كار خود ـ نيز مربوط به قبيله ثقيف بود كه مسلمان شده بودند، اما حاضر نبودند ربا خوارى را رها سازند. (٧٠)

حال سؤال اين است كه چرا رسول خدا(ص) به جاى جنگ با ربا خواران و ريختن خون مسلمانان، راه حيله‌هاى ربا را كه بسيار آسان‌تر بود انتخاب نكرد؟ و اصولاً پيامبر(ص) مأمور به نتيجه نبوده، بلكه بيان حق و اعلان بر او لازم بوده است:(وما عَلَى الرسول إلاّ البلاغ...) لذا مسئله متعه مؤيد خوبى بر گفتار ما است؛ چرا كه در حالى كه زمينه بيان تجويز متعه براى بعضى وجود نداشت، اما پيامبر(ص) كه مأمور به بيان و ابلاغ بودند در هر صورتى آن را بيان كردند و شاهد بر اين بيان، كلام «عمر» است: «متعتان كانتا على عهد رسول اللّه‌(ص) و أنا أنهى عنهما و أعاقب عليهما: متعة الحج و متعة النساء». (٧١)

(٦٩) الربا فقهيّاً و اقتصادياً.
(٧٠) نامه‌ها و پيمان‌هاى سياسى حضرت محمد(ص) و اسناد صدر اسلام، محمد حميد اللّه‌، ترجمه سيدمحمد حسينى، ص ٣٤٣ و ٣٤٤.
(٧١) النص والاجتهاد. به نقل از متون فراوان اهل سنت، ص ١٩٩.