فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٣ - جدال تعبّد و تعقّل در فهم شريعت مسعود امامى
آمده در منابع روايى را پذيرفت و يا دين و شريعت ديگرى براى خود برگزيد. (٨٢)
محدّث بحرانى در كتاب «الدرةالنجفيه» و در مقدمات كتاب «حدايق» برخى از ديدگاههاى اخبارى خود را تبيين كرده و بر اين باور است كه عقلى كه در آيات و روايات فراوان، مورد مدح قرار گرفته و حجت باطنى خداوند شمرده شده، عقل فطرى خالى از اوهام فاسد و هواهاى نفسانى است. اين عقل قبل از نزول دين، كاشف از برخى حقايق براى انسان است و از دستيابى به برخى ديگر از حقايق نيز ناتوان است. دين پس از اينكه نزول يافت، حقايق نوع اوّل را تأييد و حقايق نوع دوم را براى انسان كشف خواهد كرد. در اين ميان احكام شرعى از قسم دوم هستند و عقل انسان از كشف آنها ناتوان است و براى درك آنها نيازمند مراجعه به اهل عصمت(ع) است. (٨٣)
محدّث بحرانى آخرين شخصيت بزرگ مكتب اخبارى بود و پس از او اين مكتب به تدريج رو به ضعف نهاد و تسلّط خود را بر حوزه فقاهت شيعه از دست داد و به اقلّيتى محدود تبديل شد كه در ميان آنها به سختى مىتوان شخصيت بزرگ علمى يافت. عامل اصلى شكست جنبش اخبارى، حركت و تلاش فقيهان اصولى بود. اصوليان بزرگى همچون حسين بن رفيع معروف به سلطان العلماء (م١٠٦٤)، فاضل تونى(م١٠٧١) و سيد حسين خوانسارى (م١٠٩٨) در عصر رشد و توسعه مكتب اخبارى به سر مىبردند، اما در اين ميان فقيه پرتلاشى كه توانست اين مكتب را به انزوا بكشاند و در مقابل مهمترين شخصيت فقهى اين مكتب، يعنى محدّث بحرانى بايستد، وحيد بهبهانى (م١٢٠٦) بود.
او در طول تاريخ فقه شيعه در پرورش شاگردان بزرگ كه هريك فقيهى طراز اوّل به شمار مىرفتند، بىنظير است. ميرزاى قمى (م١٢٣١)، ملا احمد نراقى(م١٢٤٥)، سيد بحرالعلوم (م١٢١٢)، سيد على طباطبايى صاحب رياض(م١٢٣١) ، شيخ جعفر كاشف الغطاء (م١٢٢٧)، سيد محسن اعرجى كاظمى(م١٢٢٧) شيخ اسداللّه تسترى(م١٢٣٤) سيد محمد جواد عاملى صاحب مفتاح الكرامه(م١٢٢٦) ، شيخ محمد تقى اصفهانى
(٨٢) لؤلؤة البحرين، ص٤٥.
(٨٣) الدرةالنجفيه، ص١٤٧.