٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨٣ - نماز تراويح سنت يا بدعت؟ جعفر سبحانى آیت الله

وليد بن شحنه هنگام ذكر وفات عمر در ضمن حوادث سال بيست و سوم هجرى مى‌نويسد:

او اوّلين كسى بود كه خريد و فروش امّ ولد را منع كرد... و اوّلين كسى بود كه مردم را گرد آورد تا نماز تراويح را با يك امام بخوانند. (٦٤)

اگر بر فرض، رسول خدا(ص) به جماعت خواندن نماز تراويح را وضع نكرده و عمر آن را وضع كرده باشد، اين سؤال مطرح مى‌شود كه ـ باتوجه به اين كه هيچ انسانى ـ حتى رسول خدا(ص) ـ حق وضع قانون و تشريع را ندارد و رسول خدا(ص) هم اگر چيزى را مى‌فرمايد، حكم خدا را ابلاغ مى‌كند ـ آيا وضع و تشريع خليفه، در مشروعيت اين كار، كافى است؟!

احكامى كه خداوند تشريع كرده از طريق وحى به پيامبر اكرم(ص) مى‌رسيده و تنها اوست كه حامل وحى الهى بوده است و با مرگ او باب وحى و تشريع و وضع احكام شرعى بسته مى‌شود؛ بنابراين امت تنها مى‌توانند اجتهاد در پرتو كتاب و سنت انجام دهند و هيچ حقى براى تشريع و وضع احكام شرعى ندارند و اگر كسى اعتقاد داشته باشد كه به غير از خداوند، انسانها حق تشريع دارند، معنايش اين است كه وحى هنوز منقطع نشده است.

ابن اثير در نهايه‌اش مى‌گويد:

چون اين نماز از افعال خوب و قابل ستايش است، عمر آن را بدعت ناميده و آن را ستوده است، اما عملى نيست كه پيامبر(ص) آن را وضع كرده باشد، بلكه چند شب آن را انجام داده، سپس آن را ترك كرده و بر انجام آن محافظت نداشته و مردم را براى به جماعت خواندن آن جمع نكرده است. در زمان ابوبكر هم چنين بود. تنها عمر بود كه مردم را براى خواندن آن به جماعت فراخواند و به انجام آن دستور داد و به اين دليل آن را بدعت ناميد، در حالى كه در حقيقت سنت است؛ زيرا رسول خدا(ص) فرمود: «عليكم بسنّتي و سنّة الخلفاء الراشدين من بعدي؛


(٦٤) روضة المناظر(همچنين درالنص والاجتهاد)، ص١٥٠.