فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤٩ - ولايت الهى و حکومت اسلامى محمد مؤمن قمى آیت الله
اسماعيل بن عبداللّه از امام حسين(ع) (٦٢) كه ما آن را در آثار صدوق نيافتيم و مجلسى آن را از كفايةالأثر نقل كرده است. سند اين روايت نيز به جهت وجود رجال مطعون، مجهول و مهمل، ضعيف است و نيز روايت تفسير برهان از محمد بن عباس از عبدالرحمن بن روح، قصير از امام صادق(ع) (٦٣) كه به نظر مىرسد مراد از محمد بن عباس، ابن ماهيار معروف به ابن حجّام است كه از ثقات و اجلاّء است و شايد مراد از عبدالرحمن بن روح، همان عبدالرحمن قصيرِ ثقه باشد و در غير اين صورت، نامى از او در كتب رجال نيامده است. در اين روايت نيز همچون برخى از روايات گذشته به صراحت آمده است كه «نزلت في الإمرة»، يعنى آيه شريفه در باره امارت و خلافت نازل شده است. از جمله روايات پيرامون آيه شريفه، روايت تفسير برهان از محمد بن عباس از محمد بن زيد از امام باقر(ع) است (٦٤) كه سند آن به علّت وجود برخى رجال مشترك و مجهول، ضعيف است و آخرين روايت، خبرى است كه در تفسير برهان از تفسير قمّى به گونه مرسل نقل شده است. (٦٥)
اين روايات، تعدادى از احاديث فراوانى است كه در تفسير و تأويل آيه شريفه به امارت و حكومت ائمه معصومين(ع) وارد شده است و اگر در بعضى موارد فقط به اميرالمؤمنين(ع) اختصاص يافته براى ذكر مصداق مىباشد. آنچه از مجموعه روايات به دست مىآيد آن است كه مراد از جمله سوم در آيه، مسئله امارت و ولايت ائمه معصومين(ع) و اولويت ايشان نسبت به مؤمنين از خودشان است، همان گونه كه براى رسول خدا(ص) نيز ثابت مىباشد.
البته براى شخص متتبّع مجال بيشترى براى تحقيق خواهد بود و همانطور كه ديديم بعضى از روايات، داراى سند معتبر و گروه ديگرى نيز از سند معتبرى برخوردار نبودند، ولى كثرت و بلكه فزونى آن از حدّ استفاضه، باعث اطمينان به صدور مفاد روايات مىگردد، پس حاصل كلام اين كه روايات، دليل معتبرى بر دلالت آيه بر مطلوب ما در مورد رسول خدا(ص) و ائمه معصومين(ع) مىباشند.
(٦٢) تفسير البرهان، ج٣، ص٢٩٣، ح١٥ و لم نجده في كتاب الصدوق و أخرجه البحار، ج٣٦، ص٣٤٣، ح٢٠٩، به نقل از كفاية الأثر، محمد بن عليّ الخزّاز القمّي.
(٦٣) تفسير البرهان، ج٣، ص٢٩٣، ح١٦.
(٦٤) تفسير البرهان، ج٣، ص٢٩٤، ح١٨ و ٢٠.
(٦٥) همان.