فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧١ - نماز تراويح سنت يا بدعت؟ جعفر سبحانى آیت الله
حجر در شرح جمله «إلاّ إنّي خشيت أن تفرض عليكم يعنى: اما من ترسيدم كه اين عمل بر شما واجب شود»، چنين گفته است:
اين حديث نشان مىدهد كه انتظار مىرود مواظبت بر جماعت خواندن نمازهاى نافله شبهاى ماه رمضان، موجب تشريع وجوب آن شود. ابن حجر در ادامه مىگويد: و اين اشكال دارد.
هر چند ابن حجر از بيان مقصودش از «اشكال» خوددارى كرده است اما ممكن است اين اشكال به دو امر اشاره داشته باشد:
١. اين كه احكام شرعى تابع ملاكات واقعى است نه تمايل و عدم تمايل مردم.
٢. اين كه در شريعت مقدس امورى مانند استنشاق و مضمضه كردن، وجود دارد كه پيامبر(ص) و مسلمانان بر آنها مواظبت داشتهاند، اما هيچ گاه واجب نشدند، همان گونه كه امورى وجود دارد كه بسيارى از مسلمانان حتى در زمان پيامبر(ص) به آنها رغبتى نشان ندادند، چه رسد به پس از پيامبر(ص) اما در عين حال آن احكام نسخ نشدند. براى مثال مىتوان از حكم جهاد نام برد كه برخى از مسلمانان از آن شانه خالى كردند، به طورى كه با سرزنش و نكوهش خداوند روبه رو شدند، آنجا كه فرمود:
{يا أيّها الذين آمنوا مالكم إذا قيل لكُم انفرِوا في سبيل اللّه اثّاقَلتم إلى الأرض أرضيتم بِالحياة الدُّنيا من الآخرة} (٤٢) ؛
اى كسانى كه ايمان آوردهايد چرا هنگامى كه به شما گفته مىشود: «به سوى جهاد در راه خدا حركت كنيد» بر زمين سنگينى مىكنيد؟! آيا به زندگى دنيا به جاى آخرت راضى شدهايد؟!
برخى از امامان اهل بيت(ع) مانند امام باقر(ع) و امام صادق(ع) سخن پيامبر(ص) را با اصحابش كه اصرار داشتند نوافلشان را با او به صورت جماعت بخوانند نقل كردهاند، اما اشارهاى به تعليل مزبور نكردهاند. آنها سخن پيامبر(ص) را چنين نقل كردهاند:
(٤٢) توبه، آيه ٣٨.