عسقلانى و قسطلانى از شارحان روايات هم، توجيهات و چاره جوييهايى كرده‌اند كه مشكلى را حل نمى‌كند. قسطلانى در «ارشاد السارى» از صاحب «شرح التقريب»، اين توجيهات را ذكر و سخن او را نقل كرده است كه:

با اين حال، مسأله مشكل است و كسى را سراغ ندارم كه از راز آن پرده برداشته باشد. (٤٦)

٤. تمايل صحابه، ملاك تشريع حكم در حق نسلهاى آينده نيست.

بر فرض كه صحابه اهتمامشان را به اقامه نماز تراويح به صورت جماعت ابراز كرده باشند، آيا اين ابراز تمايل مى‌تواند ملاك تشريع آن بر ديگران شود در حالى كه اين جريان در زمانى روى داده است كه در آن نسبت غايبان به حاضران بسيار ناچيز است؛ زيرا مسجد النبى(ص) در آن زمان مكان محدودى بوده است كه گنجايش كمتر از شش هزار نفر را داشته است.در كتاب «الفقه على المذاهب الخمسه» آمده است:

مسجد رسول اللّه‌(ص) در آغاز ٣٥ متر در ٣٠ متر بوده است. سپس رسول خدا(ص) محدوده آن را گسترش داد و آن را ٥٧ متر در ٥٠ متر قرار داد. (٤٧)

آيا صحيح است كه اهتمام و تمايل آن گروه از مسلمانان را به نماز تراويح، كاشف از اهتمام تمامى مردم در طى تمامى عصرها تا روز قيامت بدانيم؟

٥. قدر متيقن از عمل پيامبر(ص)

برفرض كه مضامين اين روايات صحيح باشد، اما روايت صحيح مسلم و روايت صحيح بخارى چنين مى‌نمايند كه پيامبر(ص) در دل شب از خانه خارج شد و در مسجد نماز خواند و اين عبارت كنايه از اين است كه او در مسجد، نوافل شب را كه از هشت ركعت تجاوز نمى‌كند، خوانده است. بنابراين چه بگوييم كه او يك شب از خانه براى نماز

(٤٦) ارشاد السارى، ج٣، ص٤٢٨.
(٤٧) الفقه على المذاهب الخمسه، ص٢٨٥٠.