فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٦ - نكتهها (١٣) رضا مختارى
الصحيحة تسعة في الرباعية» (١٣) و «إذا عرض أحد الشكوك الصحيحة». (١٤)
همچنين ميرزاى شيرازى دوم (م١٣٣٨) در ذخيرة العباد مىگويد:
شك در عدد ركعات نماز بر سه قسم است: قسم اوّل: شكهايى كه اعتبار در آنها نيست، به اين معنى كه اعتنا به اين شك نبايد نمود. قسم دوم: شكهايى كه (اگر) بعد از فكر و تروّى در شك ماند، باطل است.
قسم سوم: صحيح است با شرايطى كه ذكر مىشود... .
شكهايى كه در هر صورت نماز را باطل مىكند... .
شكهايى كه باطل كننده نماز نيست و نماز در آنها صحيح است، هشت صورت است. (١٥)
ملاحظه مىشود با اين كه ايشان در ادامه سخن مفهوم شك مبطل و غير مبطل را به كار مىبرد اما در آغاز، تعبيرش «شك باطل» و «شك صحيح» است.
مسامحه ديگر در اين بحث، اين است كه معمولاً شك در ركعات نماز را به سه دسته تقسيم مىكنند: ١. شكهاى باطل؛ ٢. شكهايى كه نبايد به آنها اعتنا كرد؛ ٣. شكهاى صحيح. در حالى كه درستتر آن است كه شكها را به دو گروه تقسيم كرد: الف) شكهاى مبطل ؛ ب) شكهاى غير مبطل؛ آنگاه شكهاى غير مبطل را نيز به دو دسته تقسيم كرد: الف) شكهايى كه نبايد به آنها اعتنا كرد؛ ب) شكهايى كه سبب مىشود وظيفهاى بر عهده نماز گزار بيايد (يا شكهايى كه موجب تكليفى مىشود) و مانند آن .
مسامحه ديگر اين كه تعبيراتى مانند «نماز مستحبى» نيز در توضيح المسائلها فراوان استعمال مىشود، در حالى كه همان طور كه امروزه در نثر فارسى مىگوييم: «نماز واجب»، «روزه مكروه» و مانند آن، ـ نه «نماز واجبى» و «روزه مكروهى» ـ بايد گفت: «نماز مستحب»، «غسل مستحب» و مانند آن، نه «مستحبى». خلاصه در چنين مواردى، «يا» زايد است.
(١٣) همان، مسأله ٢.
(١٤) همان، ص٢٦٢، مسأله ٢٠؛ نيز ر.ك: ص ٢٦٤، مسأله ٢١؛ ص ٢٦٦، مسأله ٢٢ ؛ ص ٢٦٨، مسأله ٢٤، م ٢٦٩، مسأله ٢٦.
(١٥) ذخيرة العباد، ص١١٦ ـ ١١٨.