فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٦

اشكال ديگر به تعبير مرحوم آية اللّه‌ خويى اينكه ايشان «نگاه كردن به زن و ملاعبه با او» را يك عنوان شمرده‌اند، در حالى كه نگاه، غير از ملاعبه است و به مبناى ايشان مبنى بر تفصيل و جدا كردن اين امور، بايد دو عنوان محسوب مى‌شد.

اشكال ديگر اينكه تعبيرات «نگاه كردن به زن، دست زدن به زن» و مانند آن در سخن ايشان، موهم اين است كه اين امور فقط بر مردان حرام است، درحالى كه بر زنان نيز حرام است و مسئله طرفينى است و عنوان مسئله بايد طورى اتّخاذ شود كه موهم خلاف نباشد.

البته اين اشكال به تعبير علاّمه در ارشاد و شهيد در لمعه: «والنساء وطئاً، و عقداً و...»؛ «والنساء بكلّ استمتاع حتّى العقد» نيز وارد است، ولى به تعبير شهيد ثانى: «والاستمتاع بالجماع و مقدّماته حتّى العقد» و به تعبير برخى از معاصران: (١)«امور زناشويى» وارد نيست. تعبير اخير، علاوه بر اينكه عامّ و سليم از اين اشكال است، از جهت كنايى و محترمانه بودن هم ستودنى است. سزاوار است مانند قرآن كريم، از اين امور در مناسك حج و رسائل عمليه هم تا آنجا كه به فهم مطلب ضررى نرساند، با تعابير كنايى ياد شود. (٢)

همچنين مرحوم آية اللّه‌ خويى «و من تبعه» و امام خمينى رحمهمااللّه‌ يكى از محرّمات احرام را به ترتيب، «استعمال بوى خوش» و «استعمال عطريات» دانسته‌اند، ولى ذيل همين عنوان فرموده‌اند:

بر محرم حرام است كه بينى خود را از بوى بد بگيرد. بلى تند رفتن از جهت خلاص از بوى بد عيبى ندارد. (٣)


(١) آية اللّه‌ بهجت، مناسك حج، ص٩٤، چاپ جديد.
(٢) سزاوار است رسائل عمليه و مناسك حج، علاوه بر جهات محتوايى و تبويب، از نظر زمانى و ادبى هم ويرايش و اصلاح شود و با بهترين ادبيات و لحن باشد. هنوز در برخى مناسك‌ها امثال اين تعبير ديده مى‌شود: «جايز است سر را خود انسان بتراشد يا به سلمانى بدهد» ؛ «رو به قبله بودن در حال قطع اوداج اربعه كافى است».
(٣) آية اللّه‌ خويى، مناسك حج، ص١٣٤، مسئله ٢٤١.