فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٦ - «سجده بر خاك» در پرتو كتاب و سنّت آیت الله جعفر سبحانى
١. از وائل بن حجر نقل است: رسول خدا(ص) را ديدم كه در صبح سردى با عبايى سفيد نماز مىخواند و با حايل قرار دادن عبا به وسيله دست و پا، آنها را از سرماى زمين مصون مىدارد. (١)
٢. از ثابت بن صامت نقل شده است: رسول خدا(ص) در حالى كه خود را به عبايى پيچيده بود، در قبيله بنى عبدالاشهل نماز مىخواند و [به هنگام سجده[ دستش را بر عبايش مىگذاشت تا او را از سرماى ريگها حفظ كند. (٢)
٣. از ابو هريره نقل شده است: رسول خدا(ص) در يك روز بارانى سجده كرد، به طورى كه من اثر آن را در پيشانى و نوك بينى او مىديدم. (٣)
اين روايات و نظاير آن، نشان دهنده كيفيت سجده پيامبر(ص) در يك روز بارانى و سرد است و اينكه او گاهى بر گلِ سجده مىكرده و صورتش را با چيزى نمىپوشانده، و گاهى دستانش را مىپوشانده، بدون اينكه به صورتش كارى داشته باشد. دقت راويان حديث در بيان توجه پيامبر(ص) در حفظ دستان خود از سرما و گلِ به واسطه عبا و ياد نكردن از پيشانى، نشان دهنده اين است كه او صورت خود را با چيزى نمىپوشانده است؛ و گرنه چنانچه صورت خود را نيز مانند دستان محفوظ مىداشت، از ديد راويان مستور نمىماند و آن را ذكر مىكردند.
سيره صحابه و تابعين در سجده
از روايات متعددى آشكار مىشود كه سيره مجموعهاى از اصحاب پيامبر(ص) سجده كردن بر زمين بوده است.
١. از ابى اميه نقل است كه ابوبكر خود را به زمين رسانده، بر آن سجده مىكرد و نماز مىگزارد. (٤)
(١) السنن الكبرى، ج٢، ص١٠٦.
(٢) سنن ابن ماجه، ج١، ص٣٢٩.
(٣)مجمع الزوائد، ج٢، ص١٢٦.
(٤) المصنّف، ج١، ص٣٩٧.