از اينجا روشن مى‌شود كه اباحه، يك فعل وجودى است؛ مانند حكم به جواز ورود فلان كالا از فلان تاريخ كه اين حكم، صرفاً برداشتن منع سابق نيست، بلكه انشاى جديد و حكم وجودى است در مقابل حكم وجودى سابق، نه اينكه فقط نسخ و فسخ حكم سابق باشد. (١)

٣. اجتماعى بودن اسلام با تمام شئون

اسلام با تمام شئون خود، يك دين اجتماعى است؛ همان گونه كه مرحوم علاّمه طباطبايى مى‌فرمايد: (٢)تمامى قواعد شريعت اسلامى با ابعاد فردى و اجتماعى خود عهده‌دار ايجاد و تشكيل جامعه اسلامى و آبادانى مادى و معنوى است كه نظير آن را در شريعتها و يا قواعد حقوق وضعى ديگر نمى‌توان يافت.

نظام عبادات در اسلام، بريده از زندگى نيست. نظام عبادات در بُعد ما ورايى، انگيزه معنوى مى‌بخشد تا اساس سنگ بناى تمدّن ارزشمند و بلند اسلامى نهاده شود؛ تمدنى كه براى يك انسان مسلمان پاى بند و متعهّد به قواعد شريعت، تمدّنى پويا و بى‌مانند است؛ مثلاً نماز با آنكه رابطه انسان با پروردگارش را تنظيم مى‌كند، داراى هدف اجتماعى نيز هست و به دليل بُعد اجتماعى آن است كه برپايى آن با جماعت، مستحب است و در هر هفته يك بار، به صورت جماعت واجب است [نماز جمعه] و در نماز جماعت مستحبى، سنّت بر اين جارى است كه در اجتماع مردم انجام گيرد. رسول خدا(ص) در باره دسته‌اى از مسلمانان كه حضور در نماز جماعت را ترك كرده بودند، فرمود: «ليوشك قوم يدعون الصلاة في المسجد أن نأمر بحطب فيوضع على أبوابهم فتوقّد عليهم نار فتحرق عليهم بيوتهم». (٣)

اما پايان روزه مقرون به عيد فطر است و نيز با زكات فطره همراه است كه جايگاهش

(١) ر.ك: انوار الاصول، ج٣، ص٣٦٢، تقريرات درس آية اللّه‌ مكارم شيرازى؛ مصباح الاصول، ج٣، ص٧٨، تقريرات درس آية اللّه‌ خويى، در شناخت حقيقت حكم شرعى تكليفى و وضعى. همان گونه كه در تنبيهات استصحاب در مباحث اصولى نيز آمده است.
(٢) ر.ك: الميزان، ج٤، ص١٣٧ به بعد، تفسير آيه كريمه «اصبروا و صابروا و رابطوا».
(٣)ر.ك: الميزان، ج٤، ص١٢٧؛ وسائل الشيعه، كتاب الصلاة، باب «كراهة ترك حضور الجماعة» .