در برابر خداوند تذلّل و فروتنى كند و كسى كه خلاف اين را توهّم كند، مراتب نادانى خود را نشان داده است. او با اين كارش موجب گرفتارى همه نمازگزاران و محكوم شدن آنها به شرك مى‌شود؛ زيرا كسى كه بر فرش و پارچه و غير اينها نماز مى‌خواند نيز بايد طبق اين ديدگاه، پرستنده آنها باشد و اين، خيلى عجيب است.

آمُدى از امام على(ع) نقل مى‌كند كه فرمود: «السجود الجسماني: وضع عتائق الوجوه على التراب» (١)؛ سجود جسمانى عبارت است از قراردادن مواضع لطيف صورت بر روى خاك.

«سجده» در لغت

بدون شك، سجده از واجبات نماز است. هر دو فرقه شيعه و اهل سنّت از ابن عباس(رضى اللّه عنه) روايت كرده‌اند كه رسول خدا(ص) فرمود: «أُمرت أن أسجد على سبعة أعظم: على الجبهة و اليدَيْنِ و الركبتَيْنِ و أطراف القدمَيْنِ»؛ (٢)مأمور شده‌ام كه بر هفت استخوان سجده كنم: برپيشانى، دو دست، دو زانو و نوك دو پا.

با اين حال، حقيقت سجده و واقعيت و مقوّم آن، قرار دادن پيشانى بر زمين است و موارد شش گانه ديگر، بيشتر شبيه شرايط سجده است [تا اينكه در حقيقت آن نقش داشته باشد]. دليل اين مطلب، كلام صاحبان كتب لغت است؛ زيرا آنان در تعريف سجده، جز قراردادن پيشانى بر زمين، چيز ديگرى را ذكر نكرده‌اند؛ بنابراين، گويى ديگر موارد، از شرايط سجده است كه شارع آن را واجب و به حقيقت لغوى و عرفي سجده، افزوده است.

ابن منظور به نقل از ابن سيده گفته است:«سجد يسجد، سجوداً يعنى پيشانى‌اش را بر زمين قرارداد. اسم فاعل آن ساجد و جمع ساجد، سجود و سُجَّد است». (٣)

(١) غرر الحكم و درر الكلم، ج١، ص١٠٧، شماره ٢٢٣٤.
(٢) اين روايت را مسلم و بخارى نقل كرده‌اند. ر.ك: صحيح بخارى، ج١، ص٢٠٦؛ صحيح مسلم، ج١، ص٣٥٤.
(٣) لسان العرب، ج٦، ماده «سَجَد».