فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٢ - «سجده بر خاك» در پرتو كتاب و سنّت آیت الله جعفر سبحانى

مى‌شده‌اند چون سجده بر لباس متّصل به نماز گزار جايز نبوده است (١)].

ما مى‌گوييم: اگر سجده بر مطلق لباس، خواه متّصل به نماز گزار باشد يا جداى از او، جايز بود، سجده كردن بر آن آسان‌تر از سرد كردن ريگ بود و مسلمانان براى رهايى از گرماى ريگها دستمال يا سجّاده و امثال اينها را به همراه خود مى‌آوردند تا بر آن سجده كنند [و چون چنين كار آسانى را نمى‌كردند، معلوم مى‌شده كه سجده بر مطلق لباس، جايز نبوده است].

٣. انس روايت كرده است كه در گرماى شديدى، با رسول خدا(ص) بوديم، يكى از ما مقدارى سنگريزه برداشت و در دستش نگه داشت و وقتى سرد شد، آن را بر زمين گذاشت و بر آن سجده كرد. (٢)

٤. از خباب بن ارت نقل است كه گفت: نزد رسول خدا(ص) از شدّت گرمايى كه [به هنگام سجده] به پيشانى و كف دستان ما اصابت مى‌كرد، شكايت كرديم، ولى او به شكايت ما توجهى نكرد. (٣)

ابن اثير در معناى حديث فوق مى‌گويد: «آنها چون نزد رسول خدا(ص) از مشقّتى كه هنگام سجده بر زمين متحمّل مى‌شدند، شكايت كردند، حضرت به آنها اجازه نداد بر گوشه لباسشان سجده كنند». (٤)

اين روايات، گوياى اين حقيقت است كه سنّت رسول خدا(ص) و مسلمانان در نماز، فقط سجده بر زمين بوده است. حتى پيامبر(ص) به مسلمانان اجازه نمى‌دهد كه از سجده بر زمين عدول كرده، بر پارچه متّصل به خود يا جداى از خود سجده كنند. پيامبر(ص) با اينكه نسبت به مؤمنان رئوف بودند، بر آنان واجب كردند كه پيشانى را [به هنگام سجده[ بر زمين گذارند؛ هر چند كه شدت گرماى زمين، آنها را آزار دهد.


(١)سنن البيهقى، ج٢، ص١٠٥.
(٢) السنن الكبرى، ج٢، ص١٠٦.
(٣) سنن بيهقى، ج٢، ص١٠٥، باب «الكشف عن الجبهة».
(٤) النهايه، ج٢، ص٤٩٧، ماده «شكا».